Een echte Amelander spreekt dialect

Mathilde Jansen onderzocht het Amelander dialect en schreef er een boek over. ‘Een echte Amelander spreekt dialect’ verschijnt op 1 februari en gaat € 14,95 kosten. Jarenlang deed Mathilde Jansen onderzoek naar dit dialect. Het resultaat is te lezen in 'Een echte Amelander spreekt dialect.' Ze was vooral geïnteresseerd in de manier waarop mensen hun identiteit uitdrukken in taal. Jansen ziet in de hedendaagse dialectspreker het ultieme voorbeeld van iemand die zijn identiteit wil benadrukken. Jansen over het Amelands: ”Vooral in het hoogseizoen spreken Amelanders allerlei talen – Duits, Engels, Nederlands – maar geen dialect. Het dialect spreken Amelanders alleen als ze onder elkaar zijn, voornamelijk in de wintermaanden. Dan storten de eilanders zich op het verenigingsleven en niet te vergeten de lokale feesten als Sunneklaas. Dit soort feesten versterkt de verbondenheid tussen de Amelanders, net als het dialect.” In tegenstelling tot de omringende eilanden wordt op Ameland nog altijd volop dialect gesproken. Vooral het aantal jonge dialectsprekers is uniek in Nederland. Als geboren Texelaar werd Jansen als mede-eilandbewoner door de Amelanders met open armen ontvangen. Behalve het verslag van een taalonderzoek geeft dit boek een intiem beeld van het sociale leven van Amelanders. Zo doet Jansen verslag van de voorbereiding van het Sunneklaasfeest. In de aanloop naar dit feest komen mannen op geheime plaatsen samen om het bijbehorende tenue te maken, het zogenaamde pakmake. Jansen werd hiervoor uitgenodigd in een donker schuurtje achter de kerk in Hollum. Zelfs voor Amelander vrouwen is dat verboden terrein. Mathilde Jansen deed promotieonderzoek naar het Amelander dialect aan het Meertens Instituut. Behalve als taalwetenschapper is zij werkzaam als wetenschapsjournalist voor onder andere de populair-wetenschappelijke website Kennislink. De paperback van 64 pagina’s verschijnt in de serie Meertens nieuwjaarsuitgaven.

• Een echte Amelander spreekt dialect 
• Mathilde Jansen
• Amsterdam University Press 
• ISBN 978 90 8964 203 5
• 2010

Taal van de Wadden

'Taal van de Wadden' is een boek uit de serie 'Taal in stad en land'. De complete serie bestaat uit 20 delen. De afzonderlijke delen gaan over het Amsterdams, Sallands, standsfries, Leids en nog zo wat Nederlandse streektalen. Elk taalgebied heeft zijn eigen schrijver. Mathilde Jansen, geboren op Texel, schreef dit boek samen met Marc van Oostendorp. Jansen schreef al eerder over de taal op de Waddeneilanden. Van haar hand is het boek 'Een echte Ameland spreekt dialect.' 

De dialecten van de vijf eilanden worden naast elkaar gelegd, bijzonderheden worden geduid en eigenaardigheden besproken. Er staan ook woordenlijsten in met vergelijkingen van begrippen zoals ze op de vijf verschillende eilanden worden geschreven en gezegd. Ook staan er kaartjes en foto's in. Van Ameland staat er een commandeurshuis in en een Koninginnedag wagen met een titel in het Amelands. Gang is Alles staat erin met foto als voorbeeld van een band die in het dialect zingt. Achterin staat een interessante literatuurlijst over wat er eerder over de taal van de waddeneilanden is verschenen.

Het is niet een heel groot of dik boek, het heeft 124 pagina's, maar het herbergt wel een schat aan interessante informatie over de dialecten. Op de voorkant staan wat woorden, waaronder 'kakebiên'. Dat woord komt van Ameland. Jammer dat het met een dakje op de i is geschreven. In het Groat Amelander Woa'deboek staat het als 'Kakebiën'. Het Woa'deboek kwam veel later uit (2016) dan dat Jansen en Van Oostendorp hun boekje schreven (2004). Veel is er van geschreven dialect niet te vinden, zodat het niet zo verwonderlijk is dat schrijfwijzen verschillen. Ik ben wel geneigd het Woa'deboek aan te houden en Kakebiën met een trema als de beste schrijfwijze te beschouwen.

Het boekje is nog wel in de handel, maar dan als tweedehands. Op Boekwinkeltjes.nl wordt het (januari 2022) aangeboden voor 5 en 10 euro, elders zie ik het voor 30 euro voorbijkomen. 

• Taal van de Wadden
• Mathilde Jansen en Marc van Oostendorp
• Sdu uitgevers
• ISBN 90 12 09713 4
• 2004