Column - Trioleren

Dit weekend zit ik in het centrum van de provincie, in Oudega. Nog nooit geweest en je komt er maar moeizaam met het openbaar vervoer: bus, boot, bus, trein, bus en dan als laatste nog een belbus, die je afzet aan de oever van een grote plas, terwijl de kampeerboerderij aan de andere kant van het meer staat. Er zijn gelukkig altijd wel mensen die daar met de auto heengaan - daar is in dit geval een trekharmonica weekend - en die je willen oppikken. Mijn ov-reis eindigde voor het station van Heerenveen, op de uitkijk naar een donkergrijze Opel. Nu heb ik geen kijk op automerken, maar met donkergrijs kan ik wel uit de voeten. En zo belandde ik in Oudega.

Vijftien gevorderde speelmannen en speelvrouwen trokken in De Kern hun Serenellini’s, Martinali’s en Castagnari’s uit rugtassen en harmonicakoffers om onder leiding van M en W en H mooie stukken in te studeren en nieuwe vaardigheden te leren en lekker te eten. Ik heb mijn Hohner goudbrand mee (vanwege de gedraaide vijf knop binnenrij), een oud instrument, waarschijnlijk al vijfdehands. Ik kocht hem driekwart jaar geleden voor een paar centen van een speelman die al zijn trekzakken wegdeed. Dat doen mensen soms, niet omdat ze niet meer willen, maar omdat het spelen niet meer gaat vanwege parkinson, reumatiek of dove oren.

De goudbrand is een eenvoudige trekharmonica met een karakteristiek Hohner geluid. Is dit nu mijn lievelingsinstrument? Dat weet ik niet zo goed. Wel ben ik er gek op, vanwege zijn stemming, bijzondere kwaliteiten en gezellige geluid. Ik ben ook gek op mijn grote Serenellini CF. Het is het eerste instrument dat ik spiksplinternieuw in De Wilp kocht en hij is nog altijd prachtig. Wel is een van de schouderriemen aangevreten door het konijntje dat dochter C op haar verjaardag had gekregen. We woonden toen net weer op het eiland, tijdelijk in een klein huisje en de kooi van het dier besloeg een kwart van het kamertje. Mijn toen nog nieuwe Serenellini stond iets te dichtbij de kooi en op een dag knaagde het konijn dwars door mijn schouderband. Ik heb er inmiddels een kleurig borduurseltje op gemaakt, dat me altijd aan dat konijntje herinnert. Het diertje kwam naar aan zijn einde; hij werd door een hondje van een van de gasten uit zijn kooi gejaagd, die toen inmiddels buiten op het grasveld stond, en dood gebeten. Zelfs het beroemde “Dat doet hij anders nooit” kwam niet over de lippen van het hondenbaasje. Ze ontkende glashard.

Naast die Serenellini heb ik nog een instrument dat gebouwd is door Karel van der Leeuw. Ook prachtig, met soepele messing knoppen die door intensief spelen steeds mooier gaan glimmen en met een mooie heldere klank. En dan heb ik nog een Bretonse, een Bernard Loffet. Al zo mooi. Allemaal anders en allemaal om te zoenen. Dat Hohnertje doet het trouwens uitstekend tussen al die grote merken: hij klinkt er met gemak bovenuit. Ik hou me dus maar wat in, behalve gisteravond, toen de workshop gedaan was en we nog uren samen speelden. Het begon met Tripping Upstairs, dat ik vlot met de docenten M en W mee kon spelen. Daarna zette ik de Wals van Terschelling in, een stuk dat lijkt gemaakt voor de Hohner goudbrand. In november speel ik dat samen met Jacqueline Edeling in onze voorstelling De Groene Harmonica. Mis die voorstelling niet, want die is me een partij leuk! We spelen hem op 7 en 8 november drie keer op het eiland en op 20 februari '27 in Ureterp.

De bedoeling van een workshop weekend is dat je nieuwe kennis en vaardigheden opdoet. Gisteren hebben we leren trioleren, triolen spelen waar die in de muziek niet staan, maar waar het wel heel leuk en versierd klinkt. Een triool, drie nootjes op één tel: het is een vermaak. En zo is het weekend al een succes, omdat we hebben leren trioleren.

Jeanet de Jong

Column - Liefde voor de Wadden

Discussies verharden, we zien het allemaal. Er hoeft maar iets te gebeuren of de digitale guillotines worden glimmend gepoetst. Grote woorden vol dreigende taal soms en hier en daar wordt de taal zelfs omgezet in acties. Er wordt op trekkers geklommen, vlaggen worden ondersteboven gehangen, er wordt intimiderend langs bepaalde gebouwen gereden, muren beklad en mensen verzamelen zich voor hekken als ‘ongeruste burgers’. Niet op de Wadden gelukkig.

Op de Wadden dreigde die verharding en dreigt misschien nog wel: grote woorden, grove beschuldigingen, in een hoek zetten, etiketteren en dat alles op basis van vermeende plannen. Gelukkig is de toon van de nieuwsbrief van ‘Wij zijn de Wadden’ een verstandige, een toon van informatie verzamelen en zorgen dat je aan tafel komt waar de belangrijke gesprekken gevoerd worden. Die toon stemt tot grote waardering.
Het leek er heel even op dat er Agractie-achtige acties zouden komen, ingegeven door woede en eigenbelang in plaats van verstand en redelijkheid. Het doet mij deugd dat er in het bestuur van ‘Wij zijn de Wadden’ mensen zitten die het doel voor ogen lijken te houden. Dat doel is een Waddengebied waar geleefd, gewerkt en gerecreëerd kan worden, met vanzelf liefde en zorg voor de natuur.
Bij de veel gehoorde kreet dat wij Waddenbewoners zo goed voor de natuur zorgen plaats ik tóch een kanttekening. Wie wil lopen moet eerst kruipen en stappen en pas na veel training aan een marathon meedoen. Wie wil redeneren gaat eerst kraaien en brabbelen, leert dan praten en kan zich pas dan verdiepen in de kunst van het debatteren.
Wie zegt van de Wadden te houden moet dat laten zien in zijn manier van omgaan met de Wadden, om te beginnen in het kleine. Er zijn tientallen voorbeelden te noemen waarin eilanders en bezoekers niet zo netjes omgaan met het eiland en het Wad. Ik geef er hier één: de peuken die op straat, in het bos, in de duinen en op strand worden gegooid. Het is waar eigenbelang of eigen plezier overheerst of waar het domweg een kwestie is van desinteresse.

Dit is het moment om bij de basis van ‘Liefde voor de Wadden’ te beginnen en beleidsmakers te laten zien hoe we die liefde gestalte geven. Dat is het fundament onder ‘Wij zijn de Wadden’. En daar is nog wel wat werk te doen. ’Wij zijn de Wadden’ geeft een prima voorzet. Het is aan de bewoners, en ook aan de bezoekers die zeggen hart voor de Wadden te hebben, om de bal in te koppen.

Jeanet de Jong

Column - Madeleine-cakeje

De geur van nog niet zo lang daarvoor gemaaid en al even in de zon gedroogd gras: het is een geur die een blik associaties opentrekt waar je geen macht over hebt. Geur doet iets raars. De reuk is bij uitstek het zintuig om vroege herinneringen op te roepen. Dat heten proustiaanse herinneringen, genoemd naar de schrijver Marcel Proust, die eens een madeleine-cakeje in lindebloesemthee doopte, een hap nam en zich meteen in geur en kleur herinnerde hoe hij als kind een madeleine met lindebloesemthee van zijn tante kreeg. De deur naar zijn vroegste herinneringen was van het slot. Mij beving zo’n Proust-effect op de Badweg. Het is mijn route naar Dolly uut waar ik sinds de langste dag weer regelmatig zwem. Aan weerszijden van de Badweg groeide meer dan metershoog riet, waar in het voorjaar fluitenkruid had gestaan. Het land links en rechts van de weg was pas gemaaid, het was warm, wat klammig en boven het gebied hing een warme wolk met de zoetige geur van drogend gras. Ik fietste door die wolk en in een fractie van een seconde was ik terug in mijn kindertijd en zag ik pappe maaie, skudde en swele. Ik zag mijn vader met zijn witte bast en eeuwige alpien op het hoofd, zijn bruine onderarmen en wangen en zijn inwitte schouders, bovenlichaam en voorhoofd. De alpinopet hield zijn scalp koel en ongebruind en zijn armen en bovenlijf waren wit, omdat hij bijna altijd een himd aan had met opgerolde mouwen. Bijna nooit liep hij in de bloate bast. Je moest je kleden tegen de kou en ook kleden tegen de warmte, zei hij dan.

De volgende dag was het riet aan een kant gemaaid en niet veel later waren beide bermen kaal. Er was iets met verkeersveiligheid, wat weet ik niet, maar de bermbegroeiing moest weg. Veiligheid voor alles, vanzelf. We hebben in ieder geval tot eind juni van die prachtige bermen kunnen genieten.

Ons eiland is mooi en we zien, horen en lezen de laatste tijd weer hoe verschrikkelijk trots eilanders op hun eiland zijn. Niet alleen Amelanders, maar ook die van de andere Waddeneilanden. En hoe goed we zelf voor ons gebied zorgen, ook al zijn daar wel wat verbeteringen in te maken. Die keer zwemmen bij Dolly uut zag ik op het Wad een wit open bootje in topsnelheid richting de robbenbank scheuren, langs de plaat stuiven, nog steeds met de motor op vol vermogen, om aan de noordkant van de plaat stil te gaan liggen. Verstoring, een incident. Zou dat iemand zijn die ook zijn handtekening heeft gezet onder de petitie van Wij zijn de Wadden? Nee, dat denk ik niet, want alle 15.000 ondertekenaars zijn liefhebbers die juist goed voor het Wad zorgen. Zij verstoren geen zeehonden, gooien geen peuken in de duinen of op straat, gebruiken geen azijn om wat sprietjes weg te werken, betegelen niet hun voortuin, parkeren niet de berm kapot maar zetten hun bolide op de oprit of op de parkeerplaats, gebruiken nooit gif op hun groententuin en al helemaal geen roundup, begraven geen luiers en peuken op het strand, laten hun honden niet los lopen en laten zeker geen hondenpoep op de strandopgangen en op het strand liggen, besproeien hun tuintjes niet op het heetst van de dag, rijden niet door het groene strand, banjeren niet door de takkenbossen en jonge aanplant en crossen niet met mountainbike of brommer door de duinen. Nee, dat doen zij allemaal niet, want ze houden van hun eiland en zorgen voor het Wad. 

De geur van gras op het land, het is mijn madeleine-cakeje met lindebloesemthee. Straks ga ik weer zwemmen in mijn geliefde zee. Eens zien of dat weer proustiaanse herinneringen oproept.

Jeanet de Jong

Column - Lap

Zo zeg, de laatste column was van net voor de gemeenteraadsverkiezingen. Het was meteen mijn meest gelezen column ooit. Was er dan al die tijd niks om over te schrijven? Oh, zeker wel, maar ik had niet zoveel schrijflust en over gekooide mensen wil ik het even niet hebben.

In de tussenliggende tijd speelden wij van Kruiend IJs ‘Vrouwe Rixt’ in de Sint Petruskerk in Tjerkwerd. Wát een voorstelling was dat! We stonden in een nagenoeg volle kerk, voor het praalgraf van Rixt van Donia en Watze van Cammingha. Op de laatste dag van mei speelden we - de première was in april in de Herenwegkerk - onze nieuwe voorstelling over Olfert Pieters Lap in de doopsgezinde kerk in Leeuwarden. Die kerk was bij lange na niet vol, maar op de eerste rij zaten wel drie Olferts Lap, zevende, achtste en negende generatie nazaat van de Olfert Lap waar de voorstelling over gaat. Het was een grote eer voor deze drie te mogen spelen. Ze kwamen helemaal uit Woerden speciaal naar Leeuwarden om de voorstelling te zien. Ze vonden het verhaal over hun voorvader mooi, vonden de wijze waarop we het brachten indrukwekkend en werden bij het hart gegrepen, waren geroerd. Wat wil je nog meer?

In de tussentijd wordt er aan een cd gewerkt met een selectie van de nummers uit ‘Kruiend IJs en Noorderlicht’, ‘Vrouwe Rixt van Donia’ en ‘De Arak-kapitein van Ameland’. Vóór november is die wel klaar. Vorige week namen we nog een nummer uit ‘Vrouwe Rixt’ op voor een begrafenis die vandaag plaatsvindt. Jan, met banden met en liefde voor Ameland, wordt vandaag in Alkmaar begraven en het lied ‘Altijd ben je bij me’ zal daar te horen zijn. Ook dát is een grote eer. We hebben het speciaal voor de gelegenheid opgenomen, omdat de cd zover nog niet is.

Komende zaterdag staat ‘De Arak-kapitein van Ameland - Een muzikaal verhaal over Olfert Pieters Lap’ op het programma. Deze week gaan de uitvoerende artiesten ieder voor zich aan de slag om alles weer eens door te nemen en donderdag is er nog een laatste repetitie met z’n allen.
Kom zaterdag naar de Vermaning, we beginnen om 20.00 uur en de entree is weer een vrije bijdrage. Kun je komende zaterdag niet? In november spelen we deze voorstelling nogmaals twee keer.
Een plaatsje reserveren kan via contact op www.eilandvanverhalen.nl
Op die website staat ook de agenda om in de gaten te houden.

Jeanet de Jong

Column - Nooit!

Woensdag 18 maart is het verkiezingsdag voor de gemeenteraad. Het blijkt dat het zowel het beste als het slechtste in mensen naar boven haalt. We kregen flyers en folders in de brievenbus, boordevol informatie en foto’s van de kandidaten en in alle dorpen staan borden met alle deelnemende partijen.
Een van de mindere acties is de spandoekversiering van Ballum. Daar zitten wat narrige teksten tussen, die getuigen van een negatieve inborst en een Calimero-complex. Er is een spandoek, dat in het midden van het dorp op de brink, naast het aanplakbord is geplaatst, waar een misverstand op gekalkt is. De strekking van de tekst is dat Ballum niet bij West-Ameland hoort maar Amelands is. Wie dat vindt en wie dat schrijft en wie het nodig vindt om passanten met die foute opmerking te confronteren wordt niet duidelijk. De spandoeken dragen geen zender. 
Wat zal Ballum nu niet tot westelijk Ameland behoren? Tuurlijk wel! Alles ten westen van de hoge diek is west en alles ten oosten is de oostkant van het eiland. Dat is de geografische werkelijkheid waar niemand zich voor hoeft te schamen, zich tegen af hoeft te zetten en dat niemand zou hoeven te ontkennen. Ook Ballum niet. Ballum, het dorp met het bestuurlijk centrum van de gemeente.

Nog erger dan dat stupide spandoek met het rode kruis door West is het bordje dat in het weiland naast het gemeentehuis staat. In diezelfde weide staat een CDA-spandoek en dat doet vermoeden dat de landeigenaar een CDA'er is die heeft ingestemd met plaatsing van de troep op zijn land. Afgezien dan van het CDA-doek. Dat staat er op zich prima. Het meest beschamende bordje is dat met de kop van een bekende Buremer, een CDA'er, dus. Het bordje staat tussen twee grote borden in die het hebben gemunt op AmelandEén en Algemeen Belang Ameland. Ook bij die grote spandoeken staat niet wie ze geplaatst heeft, al lijkt het erop dat het uit de CDA-koker komt. Vanwege de plek waar het staat.
De bekende Buremer heeft kreten op zijn plakkaat laten drukken die passen in de MAGA-retoriek. Hij importeert Trumppraat naar Ameland, wil Buren first putten. 
Ik snap werkelijk niet hoe CDA-Ameland toelaat dat de Amelander politiek zo belachelijk wordt gemaakt en Ameland zo naar beneden wordt gehaald. Het zal wel onder het mom ‘geintje moet kunnen’ gaan, maar het is droeviger dan we het ooit hebben gezien op Ameland. En het CDA? Dat heeft met deze vriend geen vijand nodig.
Nooit, maar dan ook nooit zal ik in de verleiding komen om op dit soort ongein te stemmen.

Ga wel stemmen, mensen! Maar wel graag op een partij die het fatsoenlijk doet en de politiek serieus neemt.

Jeanet de Jong

Column - Groen

Hebben jullie wel eens zo’n kleurentest gedaan? Zo’n test waarbij je op basis van de tint van je huid, kleur ogen en haar een kleurenwaaier in de schoot geworpen krijgt met de kleuren die jou het beste staan? Een palet dat je goed doet, een waaier die je mee kunt nemen naar de winkel om díe kleren uit te zoeken die wat kleur betreft bij je passen? Nee, ik ook niet. Over het algemeen voel ik me het meest comfortabel bij blauw. Zwart komt in mijn garderobe nauwelijks voor. Bij rouw ga ik in het diep donkerblauw. Tegen het zwart aan, dat dan weer wel. Van rood moet ik niks hebben. Dat zal ik van opoe hebben, want die spoog op rode kleren. Geel of iets met geel, heel soms op een super zomerse dag. Paars is voorbehouden aan de voorstelling over Rixt van Donia. Groen, ja groen is zo’n kleur waar ik me nog wel eens aan wil bezondigen. Dat geldt trouwens voor alle kleuren: zo heel af en toe vergrijp ik me aan een kledingstuk in een kleur waarvan ik vrijwel meteen weet dat ik het niet had moeten kopen. 

Op 8 februari steek ik me helemaal in het groen, in diverse tinten en dessins. Dat wordt me wat, hoor! Zondag 8 februari is de dag van De Groene Harmonica. Dat is een voorstelling gebaseerd op het boek Accordion Crimes van Annie Proulx. Prachtig boek.
Die groene harmonica is eind 19e eeuw gebouwd en hij maakt geschiedenissen mee die even gruwelijk zijn als grappig, even onwaarschijnlijk als waar. En dat mag ik allemaal gaan vertellen op die zondagmiddag van die achtste februari. Bandoneoniste, trekharmonicaspeelster en accordeoniste Jacqueline Edeling vertolkt de muzikale parels tussen de verhalen.
Reken er maar op dat ook zij die middag iets groens aan heeft.

In het groen dus: 8 februari, 14.30 uur in de Herenwegkerk, een voorstelling in de reeks die georganiseerd wordt door de Cultuurcommissie Federatie Doopsgezind-Gereformeerd Ameland. Heel erg veel zin in.

Jeanet de Jong

Column - Winterpret

Jaren geleden schafte ik snow steps aan, sneeuwstapjes, rubberen tuigjes die je over je schoenen kunt doen, met metalen puntjes aan de onderkant. Zo sta je min of meer op scherp als de weg glad is. Enkele weken geleden had ik het doosje met die dingen nog in handen gehad en, dacht ik, op een logische plek neergelegd ‘voor het geval dát’. Dat geval deed zich afgelopen dagen voor en nu moet je niet denken dat ik het doosje met de sneeuwstapjes kon vinden. Ja, ik vond wel de Waddenzee Werelderfgoed vlag, waar ik begin november nog om had gezocht. Bij het vertelfestival Expeditie Ameland - a storytelling adventure had hij aan de muur moeten hangen. Anderhalve maand te laat sta ik met de vlag in handen, terwijl ik om de sneeuwstapjes zoek. De vlag zat in een tas die al die tijd voor het grijpen lag. En zo ging het ook met de sneeuwstapjes. Toen de gladheid op zijn hevigst was, liep ik mijn wandeling langs dijk en duinen via de berm, daar waar de sneeuw het pad stroef maakt. Alleen bij het oversteken van de spekgladde weg was het oppassen geblazen. Pas op zondag vond ik het doosje en kon ik ‘op scherp’ de ijzige straten aan.

De wegen zijn niet besneeuwd genoeg voor de arrensleden, helaas. De sleetjesjagers zien hun kans schoon. Achter trekkers, auto’s en quads hangen tritsen van twee, drie, vijf en soms acht sleetjes achter elkaar. Buiten het dorp hoor je van alle kanten lachen en gillen van de jongelui die door de middelpuntvliedende kracht van hun slee geslingerd worden en op het ijs en in de sneeuw belanden. “Gelukkig mag dat bij jullie nog”, reageert iemand op een social media post met foto van de activiteit. Of het mag is de vraag. Ik denk dat de politie hier wel wat verkeerskundige bezwaren bij heeft, maar niemand vraagt iets, dus krijg je ook geen ‘nee’ als antwoord. Op dagen als deze, met wat sneeuw dat niet genoeg is voor een arrenslee maar met zat ijs op de weg voor een kleine slee, overheerst de winterpret. 

Jeanet de Jong

Tik Column in bij 'Zoeken in dit blog' of klik op Label 'column' onder dit bericht om meer columns te lezen.

Column - Badgast en badkant

Wat gebeurt er soms wat op een Waddeneiland, zeg! Vriendjespolitiek, corruptie, ontvoering, moord en doodslag, drugssmokkel en drugsgebruik. Het komt allemaal voorbij in de nieuwe serie Badgast, opgenomen op buureiland Terschelling. Net als bij Sil de Strandjutter uit 1976 is de zachte G van onze zuiderburen te horen op het Friese eiland. Was het in Sil de heerlijke klank van Jan Decleir, in Badgast is het de tongval van Tom Waes en zijn filmdochter Freya van Campenhout. Dat kan natuurlijk prima, dat een Belg naar ‘het Curaçao van het noorden’ reist voor een weekje vakantie. Bij Sil was dat wat anders. Daar speelde Jan Declair een eilander, een echte Terschellinger die de smeuïge taal van de Vlamingen meebracht naar het eiland.

Badgast laat naast een spannend verhaal prachtige beelden van het eiland zien. Vanzelfsprekend komt de Brandaris er bij daglicht en met lichtbanen in de nacht in voor. Lange fietspaden, ruige duinen, sinistere restanten van bunkers, het drenkelingenhuisje: het eiland spat van het scherm.
Grappig is het foutje van de ondertitelaar. Hij of zij is waarschijnlijk nog nooit op een Waddeneiland geweest en verstond Nola Elvis Kemper die in de serie Tess speelt niet goed. Tess en Jesse (Tommy van Lent) zoeken op een gegeven moment naar Zoë (Freya van Campenhout). “Neem jij de strandkant, dan neem ik de wadkant”, zegt ze tegen Jesse. De ondertitelaar maakt daar van: “Neem jij de strandkant, dan neem ik de badkant.”

Terschelling kan trots zijn en heeft in de DVD een leuk souvenir voor de komende badgasten. De achtdelige serie is het kijken meer dan waard. Lekker voor de kerstvakantie, of een sombere zondag.
Mijn favoriete figuur is Frie, de eilander politieagent, gespeeld door Anneke Blok, al mag Jack Wouterse als Wester er ook zijn. Frie is niet op het eiland geboren en wordt een paar keer als ‘badgast’ weggezet. Ze is recht door zee en betrouwbaar, zoals een agent hoort te zijn. Ze heeft daarbij ook nog eens het hart op de goede plaats. Tot de laatste aflevering komt. Dan blijkt er een heel scherp randje aan Frie te zitten. Heerlijk! Goed gedaan. Gauw streamen op NPO Start, dus.

Jeanet de Jong

Column - Tradities

Hebben jullie ook zo genoten van het afscheid van Sinterklaas. Via het keukentrapje klom de oude baas op zijn paard, een bruine in wintervacht deze keer, en zat te paard alsof het zijn dagelijkse werk is. Vanzelf zat hij met losse handen op zijn ros: het is inmiddels traditie geworden dat Sinterklaas zwaaiend met beide handen afscheid neemt, zoals het traditie is geworden dat Sinterklaas tijdens zijn afscheidstour door Hollum onderweg een borreltje krijgt aangeboden. “Het geeft je vleugels”, zei de Sint en hij wapperde daarbij met zijn tabberd. 

Het zijn nieuwe tradities die moeiteloos worden ingebed in de oude. Zo makkelijk is het om iets dat al heel lang volgens hetzelfde stramien wordt georganiseerd aan te passen, leuker te maken, te versieren.

Hebben jullie ook zo genoten, vorige week? Genoten van het lekkere rustige weer, de afwezigheid van cameraploegen en hordes mensen op straat? Ja, het was wel druk, maar lang niet zo druk als vorig jaar. Even voor de statistieken: ik heb me wéér laten afrossen met een stevige stok. Het was niet mijn doel, ik probeerde te ontwijken, sneller dan de stok te zijn, maar dat slaagde niet helemaal. Zeven stokslagen - een keer twee en een keer vijf - op bil en bovenbeen incasseerde ik en daar ga ik geen aangifte van doen. Ze waren alle zeven verdiend. Tradities zijn mooi en soms pijnlijk.

En dan liggen nu de kerstdagen en oud en nieuw voor ons. Aan al die schreeuwers die het maar steeds hebben over ‘We mogen ook niks meer!’ en ‘Ze pakken onze traditie van ons af’ zou ik willen zeggen: koester je traditie en maak je niet al te druk over wat ‘ze’ zeggen. Dat ‘ze’ is zo algemeen gesteld dat je er niks mee kunt. Hou het feest maar klein, vier het in je eigen kring volgens de regels van dat kringetje, dan komt het helemaal goed.
Ik verbaas me altijd hoe de mensen die het over ‘ze’ dit en ‘ze’ dat hebben het hardst achter de Coca Cola kerstman aanhollen, een door de commercie gedreven sprookjesfiguur die volkomen verDisneyd is en worteling in Nederlandse cultuur mist. Hoe snel zijn ‘we’ in het volgen van Halloween, Valentijn en dikbuik met korte baard. Wie voor eigen traditie strijdt, zelfs tot aan doodsbedreigingen toe, doet er goed aan kennis te nemen van die buitenlandse uitingen, eventueel met het gezin zwijmelend voor een kerstfilm te gaan zitten en verder over te gaan tot de orde van de dag. En Albert Heyn met z’n “mijn broer is elf” kan wat mij betreft ook oplazerstralen.
Fijne voorbereidingen voor de kerstdagen, allemaal.

Jeanet de Jong 

Column - Weemoedige terugblik

Het vertelfestival Expeditie Ameland - a storytelling adventure editie 2025 is afgesloten. Goede buren, verre vrienden was het thema en op zondag 16 november in de middag en avond was Van Buren naar Burenlaan de afsluiter. Maanden zijn we bezig geweest met het ophalen van verhalen. Hier en daar werd het project met scepsis becommentarieerd door koffiedrinkers en leugenbankvertellers. Gelukkig vonden de meesten die we benaderden het interessant genoeg om wat bij te dragen en zo verzamelden we een baaierd aan verhalen van alle kanten van het eiland. 

Van de basisscholen deden 140 kinderen van de hoogste groepen mee. Zij mochten met een grote bus van dorp naar dorp om elkaar hun zelfgemaakte verhalen te vertellen. Op de BWS werd binnen dit project gewerkt met verhalen schrijven en opnemen in het Duits en Engels. 

Binnen het Van Buren naar Burenlaan-project passeerden tientallen verhalen de revue, de ene nog leuker dan de andere. We konden niet alles gebruiken, want je kunt bij de presentatie niet tot het oneindige doorgaan. Anderhalf tot twee uur, met een kleine pauze in het midden, langer moet zo'n voorstelling niet worden. De verhalen die zijn blijven liggen bewaren we voor een vervolg.

Expeditie Ameland - a storytelling adventure was afgelopen week al een enorm succes: volgeboekt met deelnemers, drie fantastische professionele vertellers en docenten van de workshops, mooie voorstellingen, veel publiek en als kers op de taart Van Buren naar Burenlaan, de verhalenvoorstelling waar vier vertellers van Ameland Vertel! de Amelander verhalen in De Plaats voor het voetlicht brachten. Val Valta ontwierp het decordoek, een Amelands interieur met schilderijen aan de wanden waarin alle dorpen van het eiland te herkennen zijn. Kees Poulus maakte een heus Van Buren naar Burenlaan-lied, dat een echte meezinger werd.

Door het internationale vertelfestival is de liefde voor Ameland en het respect voor wat het eiland op poten weet te zetten gegroeid; bij de deelnemers, de professionele vertellers en de bezoekers aan de voorstellingen. Dat is wat ik hoor en lees in de reacties en reviews. Een festival zonder overlast, zonder rommel, zonder lawaai, met louter verhalen die verteld en gehoord worden. Ameland heeft het weer goed gedaan.

Het slotstuk van Van Buren naar Burenlaan was een gedicht dat Bastiaan voordroeg. Van oans moeke. Ik heb het eerder verschillende keren voorgedragen in Museum Sorgdrager, een paar jaar geleden bij de tentoonstelling van haar schilderijen. Ik had toen verhalen over oans moeke gemaakt en die vertelde ik tussen haar schilderijen. Het gedicht Weemoedige terugblik was daar een onderdeel van. Verschillende mensen vroegen mij naar de tekst. Bij deze. Dit is het gedicht van Janke de Jong-de Boer, oans moeke:

Weemoedige terugblik
Ik zwerf zo graag door veld en duinen
en langs het zonbeschenen strand
Ik voel zo graag de zilte zeewind
die altijd waait op Ameland

Zo vrolijk zingend op een wagen
Die moeizaam schommelt door het zand
Een zwerftocht door de Oerder duinen
de mooiste plek van Ameland

Ik zie de kracht van wind en golven
die knagen aan de duinenrand
en ook de slanke rood wit toren
wiens licht gaat over Ameland

Ik vaar zo graag over de Wadden
maar liefst niet naar de overkant
want nergens is’t zo goed te wezen
als op het oude Ameland.

Jeanet de Jong

(Heb je nog mooie verhalen of grappige anekdotes? Geef ze graag door via ameland@eilandvanverhalen.nl)

Ruud, Bastiaan, Aukje en Jeanet vertellen Van Buren naar Burenlaan.

Column - Dorothy Thompson

Wat moeten we er toch mee, met dat Facebook. Het is een baggerput vol ongenoegen, waarin je verblind raakt door gaslichtjes en gehoorschade oploopt van alle scherpe hondenfluitjes. En toch is het ook een bron van vermaak, met mooie gedichten, inspirerende kunst, verwijzingen naar interessante artikelen en nieuws dat sneller is dan de klassieke media. Sneller en ook onzorgvuldiger, dat moge duidelijk zijn. 

Ik post over ons prachtige vertelfestival, over mijn Ameland Boeken & Blog, over Vrouwe Rixt van Donia en als het zo uitkomt plaats ik een foto van een fraaie zonsondergang en van de Herenweg. In aanloop naar de verkiezingen zet ik regelmatig een reactie onder een post waarvan ik meen dat die een nuance behoeft of een tegengeluid nodig heeft. Eén ding heb ik van Facebook geleerd: dat je mensen op een andere manier leert kennen. De rustige jongens blijken (ook) pestkoppen, de verre buurman (ook) een ster in gaslighting. Het Engelse begrip komt van de film Gaslight uit 1938 met Ingrid Bergman in de hoofdrol. Bij gaslighting verdraait iemand steeds de waarheid waardoor jij aan jezelf gaat twijfelen. In de film wordt zo nu en dan aan het gaslicht gedraaid. De vrouw merkt dat op, maar de man ontkent dat er iets is veranderd aan het licht en zegt dat het aan haar ligt. Facebook staat vol met gaslichtjes. 

Soms staat er iets belangwekkends op, zoals over Dorothy Thompson, de Amerikaanse journalist die in 1931 Hitler mocht interviewen. Dat wil zeggen, ze mocht hem drie vragen stellen. Een van de drie was recht op het doel af: “Als u aan de macht komt, vernietigt u dan de Duitse Grondwet?” Hitler aarzelde niet en antwoordde dat hij legaal aan de macht wilde komen en dat hij daarna een autoritaire staat wilde vormen, met aan de bovenkant verantwoordelijkheid en autoriteit en aan de onderkant discipline en gehoorzaamheid. We weten nu hoe dat is afgelopen. 

In 1934 werd Thompson de eerste Amerikaanse journalist die uit Duitsland werd verbannen. In de jaren daarna heeft ze de ontwikkelingen gevolgd en erover geschreven. Ze heeft alle moeite gedaan de wereld te waarschuwen. “It can happen here,” schreef ze destijds en zie waar Amerika nu staat!

Niemand herkent zijn dictator van te voren. Hij presenteert zich altijd als ‘de wil van het volk’. “He will be one of the boys,” waarschuwde Thompson.

Ze zei ook iets heel belangwekkends over de functie van de vrije pers. Die functie is niet alleen het presenteren van nieuws, maar ook het uitlokken van debatten. En dat doe je door scherp te zijn en door politici niet weg te laten komen met ingestudeerde riedeltjes. Alle politici hebben een handje van riedelen en dan is het de taak van de presentator en journalist om door te vragen, de vraag nog eens te stellen en als er wederom een dooddoener volgt hetzelfde nóg een keer te vragen, als het moet wat scherper van toon. Dat is niet onfatsoenlijk, dat is de taak van de journalist. Dorothy Thompson (1893 – 1961) had dat goed in 't snotje.

Woensdag is stemdag. Stem maar op een democratische partij, want denk erom: “It can happen here.”

Jeanet de Jong

Tik Column in bij 'Zoeken in dit blog' of klik op Label 'column' onder dit bericht om meer columns te lezen.

Column - De r in de maand

De r is weer in de maand en we hoeven niet uit te leggen wat dat betekent. De nazomer schenkt een verrukkelijke uitloper van de zomer, het eerste Dorpsfeest is alweer achter de rug en de tweede en derde staan in de steigers. De vakantie is voorbij, de gevallen laptop is gemaakt en de courgettes uit de groentetuin van broer zijn tot reuzen uitgegroeid. In de soep ermee! Wat stiekels en teentjes knoflook erbij en je hebt een smakelijke, voedzame én gezonde hap.

De reis door Ierland was bijzonder. Tijdens een rondrit hadden we een vakbekwame chauffeur die nog aardig was bovendien. Hij bestuurde de bus, wierp zich op als reisleider, was op en top entertainer en zong als kers op de taart een prachtig Iers lied terwijl hij ons over de smalle weg van de Ring of Kerry loodste.

De man, hij heet Batt, kreeg de lachers op zijn hand met enkele mopjes. Sommige hadden een lange, lange baard, maar zoals Batt ze vertelde waren ze toch te pruimen. Zoals die over de golfbanen in Ierland. Er liggen er nogal wat. Ook Trump-banen. Veel golfbanen, vertelde Batt, hebben strenge regels. Op die ene waar we langsreden is het bijvoorbeeld verplicht, zo zei hij, om een dubbel paar sokken te dragen. Voor het geval je een hole in one slaat.
We passeerden een meer. “In this lake there is hardly any fish", zei Batt. “You catch nothing here but a cold or a flu.”
Ja, Batt wist de sfeer in de bus wel op te warmen. Tot slot zong hij “Oh Danny Boy.” Heerlijk langzaam, minuten lang, met een warm applaus als beloning. Een aanwinst, deze Batt. Beluister hem hier.

Het eerste deel van onze reis van twee weken ging langs de kust en de terugreis ging per trein dwars over Ierland, van Galway naar Dublin terug. We deden alles met het openbaar vervoer en het moet gezegd: de bussen en treinen in Ierland zijn geweldig.

Ergens midden op het grote eiland ontmoetten we bij een bushalte een stel. We zaten op dezelfde bus te wachten en waren allemaal wat onzeker of hij wel zou komen en zo ja, van welke kant dan. Dat links rijden betekent dat de bushaltes aan de andere kant van de weg staan dan waar wij ze willen hebben. Het blijft oppassen. Er ontspon zich een gesprek met de beginvragen: “Waar komen jullie vandaan en waar gaan jullie naartoe?” Het bleken Amerikanen te zijn. Wat of dat ze dachten van Trump, durfde ik in mijn beste Engels te vragen. Nou, ze konden er wel van kokhalzen. Het bleek dat ze feitelijk Amerika voor even waren ontvlucht. Ze werden ziek van het huidige politieke klimaat daar. Aardige mensen, zoals er in Amerika vast en zeker een heleboel wonen. Ik heb met ze te doen. Laten wij hier in Nederland met de komende verkiezingen maar goed uit onze doppen kijken.

Tot slot wil ik er op wijzen dat de vorige column nog altijd staat als een huis en dat het van het grootste belang is dat de Dorpsbelangen de handen ineen slaan en als vertegenwoordiging van de eilanders tot een besluit komen. In november wordt het hele Sunneklaascircus weer opgerakeld door de rechtszaak tegen Jan Roos. Dat geeft ongetwijfeld gedoe. Spreek je uit, Dorpsbelangen, het kan nu nog.

Jeanet de Jong

Tik Column in bij 'Zoeken in dit blog' of klik op Label 'column' onder dit bericht om meer columns te lezen.

Column - Bedankt werkgroep

Bedankt werkgroep, voor al het werk dat jullie hebben verzet. Voor het stellen van vragen, voor het opwerpen van heikele punten. Voor jullie aandacht voor emoties zonder ermee aan de haal te gaan. Bedankt dat jullie het aandurfden het onderwerp dat ons zo na aan het hart ligt aan te snijden, de vraag over een misschien iets andere insteek op tafel te gooien. 

Bedankt voor het organiseren van de documentaire, de website, de vragenlijsten, de informatieavonden. Jullie staken je nek uit, spraken en schreven verstandig en met hart voor de zaak. Emotionele betrokkenheid, enthousiasme en beschermingsdrang kunnen ook zonder door te draven staande blijven. Dat hebben jullie bewezen en daar kunnen wij allemaal de vruchten van plukken.

Er zijn vragenlijsten rondgegaan en er zijn onderwerpen op de agenda van de dorpsbelangen beland. Drie van de vier behandelden het meest gevoelige punt en kwamen met een uitslag die een duidelijk signaal is. Het vierde dorpsbelang brandt zijn vingers er niet aan. Die vereniging is volgens haar eigen informatie opgericht om “de (economische) belangen van ... ( naam het dorp - JdJ) te behartigen.” Dat doel probeert de vereniging te bereiken door kermis te organiseren en de Sinterklaas in- en uittocht, de lampionnenoptocht en de Sfeermarkt. Eén feest ontbreekt en tijdens de laatste ledenvergadering stond het ook niet op de agenda, of het moet bij de ingekomen stukken hebben gezeten. Die informatie is niet na te lezen. Dat feest is kennelijk niet van (economisch) belang voor dit dorp en daarom is de stemming onder de leden van die vereniging niet gepeild. Ook minder dan de helft van de betrokken huuskes in dit dorp heeft de moeite genomen de vraag van de werkgroep te beantwoorden. En zo lijkt dat ene dorp wel een struisvogel: als ik mijn kop in het zand steek dan ziet niemand mij en is er niks aan de hand.

En nu? Dat is de laatste vraag van de werkgroep. Ja, en nu? We kunnen het er toch over eens zijn dat we met de kreet “Traditie is traditie” deze traditie niet gaan redden. Traditie is een levend iets, beweegt mee met de tijd, past aan, schaalt op, schaalt af, al naar gelang de mensen en viering in de tijd. We kunnen stellen dat de tijd nu een andere is dan die van 40 jaar geleden. De grootste veranderingen zijn de drukte op het eiland en de inburgering van social media, veranderingen waar we beperkt grip op hebben. Wel kun je condities scheppen waardoor je er naar verwachting minder last van gaat hebben. Die voorzet heeft de werkgroep gegeven, de cijfers, voor zover ze zijn doorgegeven, spreken boekdelen. Het advies van de werkgroep is duidelijk.

Het is nu niet de tijd om te duiken, om te zeggen dat het niet op jouw bordje ligt. Dit ligt op ons aller bordje. Het is net als het kabouterdorp: het is van niemand en niemand is de baas en daarmee is het van iedereen. Moet je eens kijken hoe mooi dat dorp zich ontwikkelt!

Bedankt werkgroep, nogmaals bedankt. Jullie hebben keurig werk verricht.
Hoe hakken we nu de knoop door? Dorpsbelangen, verenigd aan de slag! Beleg een spoedberaad. Het is belangrijk genoeg.

Jeanet de Jong

Tik Column in bij 'Zoeken in dit blog' of klik op Label 'column' onder dit bericht om meer columns te lezen.

Column - Potvissperma

Het was weer een week vol drukte en soms haal je je die drukte zelf op de hals. Dat is helemaal niet erg, tenminste, ik vind het niet erg. Glad water is prachtig, zeker als er een mooie lucht boven hangt. Rimpelig water is anders, maar even prachtig; het is geen spiegel, het schittert. 

Het heeft even geduurd, maar in juni, een week voor de langste dag, heb ik voor het eerst dit jaar in zee gezwommen. Tijd en tij liepen telkens uit elkaar, waardoor ik het hoge water steeds miste. Maar nu ben ik dus los. Het water is warm geworden en het zal niet zo lang meer duren voor ik het te warm, vies warm ga vinden. Pislauw water kun je verwachten in een niet al te diep zwembad, maar zo wil ik het Amelander Gat niet hebben.
“Weet jou wel hoe ’t komt dat de see soa soät is?” Broer G gooit hem tijdens het borreluurtje van het familieweekend in het midden. Zou het met PFAS te maken hebben? Ik wist het niet. “Sêg ut maar”, zeg ik.

Wat is er na dat familieweekend wel niet allemaal gepasseerd. We zagen de wolf in schaapskleren in actie, de kop van de VVD. Het liegende en bedriegende en staatsgevaarlijke individu dat van tamelijk links, naar links en groen opschoof om bij rechts een thuis te vinden en daar van binnenuit de partij te vergiftigen en zich zonder scrupules te bedienen van extreemrechtse retoriek. Douwe Bob moet natuurlijk helemaal zelf weten waar hij wel en niet zingt. Vanzelfsprekend worden vooraf afspraken over en weer gemaakt. Je zingt zo en zo lang voor dit geld en onder deze condities. Dilan gooide de handgranaat in de vorm van een tweet en toetsenbordridders trokken daar, veilig vanachter hun laptopje, de pin uit. Iemand met de dood bedreigen om zijn menig is tegenwoordig aan de orde van de dag. “Wat hebben die bedreigers in hun leven gepresteerd?” denk ik dan, behalve dan dat ze de pestkop van schoolplein Internet zijn geworden en het iemand als Douwe Bob zo lastig maken. Ik ben geen fan van Bob, kan niet zo goed naar hem kijken, eigenlijk. Te veel metaal in de mond, te veel tattoos, te eigenwijs door bewust te gaan spelen zoals toen op Oerol, zonder de coronamaatregelen in acht te nemen en het daarmee de organisatie moeilijk te maken. Maar Douwe Bob mag vinden wat hij vindt en zich versieren zo hij wil, ook zonder mij als aanhanger.

Artiesten hebben de macht om met hun stellingname een groot publiek te bereiken en het is mooi en soms ook dapper, dat artiesten van zich laten horen. Waar Douwe op een evenement met bepaalde uitingen niet wenst te zingen, wil Youp op een andere evenement geen grappen maken. Door verkoop van vakantieparken en festivals aan grootinvesteerders zijn we in Nederland de macht over onze eigen parken en festivals kwijt geraakt. Het speelt ook op Ameland. Roompot en Landal vallen onder de paraplu van KKR, de organisatie waar sinds kort ook die leuke Zwarte Cross onder valt. Bij Roompot en Zwarte Cross zit de wolf in het hoogste kamertje, ongezien voor de werkvloer. Wie wil er nu op Roompot nog zo’n omhooggevallen caravan die ‘chalet’ wordt genoemd, voor meer dan duizend euro in de week huren? KKR gaat er met de winst vandoor en investeert dat in zaken waar we eigenlijk verre van willen blijven. Was het nog maar Boomhiemke, zoals Klein Vaarwater, een lokaal bestuurde coöperatie. Jammer genoeg is dat een gepasseerd station, dat is uit handen gegeven.

En de zee? Waarom die zo zout is? Broer G verkoopt het als waar: dat komt door al het potvissperma. Binnenkort, als tij en tijd goed samenvallen, ga ik weer.

Jeanet de Jong

Tik Column in bij 'Zoeken in dit blog' of klik op Label 'column' onder dit bericht om meer columns te lezen.