maandag 21 december 1981

De structuren en functies van festivals

Over winterfestivals
Soms krijg je zomaar een prachtig werk in je schoot geworpen. Deze gebonden doctoraalscriptie kreeg ik van een oud-Amelander die regelmatig op het eiland komt en ik ben hem zeker erkentelijk. Het is een gebonden werk van Sonja de Ruiter, 164 pagina's dik, keurig met een typemachine op A4 formaat papier getikt. Het jaartal staat er helaas niet in, althans ik heb het nog niet kunnen vinden, maar het moet van rond 1980 zijn. In de literatuurlijst staan allemaal oudere werken, op één van 1980 na. Dit werk is dus van na de uitgave van S.J. van der Molen en P. Vogt over 'Onze Folklore'. Het is zelfs van na 18 december 1980, want er wordt een Texelse Courant als bron opgevoerd van die datum. 

Sonja de Ruiter heeft interessante dingen geschreven over festivals en dan vooral over Sunneklaas op Ameland. Begin 20ste eeuw speelden de omes tot 23:00 uur. Daarna gingen ze naar huis om zich te wassen om daarna naar het café te gaan om te dansen. Sonja las dat onder meer in Onder het Torenlicht van Thijs Visser. 

De vermomming van de omes veranderde in de loop der eeuwen. Lang geleden, toen er niet zoveel geld en tijd was om aan een pak te besteden, verwerkten de mannen helm in hun pak en werden ze helmmannetjes. Wie het in de 19e eeuw kon betalen, kwam in een pak van jute of linnen opdraven. Zo was het in het begin van de 20e eeuw ook nog. Epke van der Geest wist te vertellen dat Sunneklaas al in de 17e eeuw werd gevierd. Hij had het van een stokoude Amelander, die het weer van stokoude mannen en vrouwen uit vorige generaties had. Zo kon Epke het herleiden tot een paar eeuwen terug. Vroeger gingen ook verreweg de meeste mannen als vrouwen verkleed op stap. Je zou het een vorm van travestie kunnen noemen (bekijk hier de aquarel die I. van Eysinga maakte in 1929).

Rond buffelhoorns hangt ook een mooi verhaal. Ze zouden in eerste instantie in 1820 zijn aangespoeld en vanzelfsprekend gejut. Later, eind jaren '50, heeft missionaris Theo de Jong (en niet Titus de Jong zoals abusievelijk in de scriptie staat vermeld), neef van Jan de Jong die kardinaal zou worden, een zending buffelhoorns uit Mombassa in West-Afrika laten verschepen naar Ameland. Hij had eerst burgemeester Huber geschreven of hij ze wel wilde hebben. "Honderd echte buffelhoorns heb ik door de negers laten verzamelen. Als u ze wilt hebben, hoeft u alleen de vracht te betalen." De burgemeester antwoordde met "Graag". En zo kwam de zending naar het eiland. Daar deed de tam tam zijn werk en Huber was binnen de kortste keren de honderd hoa'ns kwijt. Niet dat ze daarna altijd gebruikt zouden worden, want velen waren te bang om de hoa'n te beschadigen of kwijt te raken of werden er te herkenbaar mee. Die hoorns zouden dan weer in verband staan met de vruchtbaarheid. En zo staat deze dissertatie vol interessante informatie. Ze schrijft over de ontwikkeling van de hoed, van kroonhoed met papieren bloemen, naar steek (bekijk hier de afbeelding op het boekje 'Amelander omes'), doos vierkant en doos rond. Over lichtjes op de pakken spreekt ze nog niet. Dat was in 1980 nog niet ingeburgerd. 

Ook interessant is het feit dat voor 1955 de baanvegers een masker droegen van vitragestof en dat de omes simpele maskers hadden van katoen met ooggaten erin. Simpel en doeltreffend, later aan de kant gezet door de aanschaf van rubber maskers. Sonja de Ruiter ziet in die ontwikkeling 'symptomen van verwording'. 

Ze noemt het feest een ventielzede, een festival als uitlaatklep voor angsten en agressie, een geïnstitutionaliseerde vorm van normovertreding, om op gezette tijden spanningen op een sociaal aanvaarde wijze af te reageren. Ook de folkloristische tradities, de ventielzedes, van de andere eilanden worden in deze discretie beschreven, zij het niet zo uitgebreid als het midwinterfestival op Ameland. Sonja de Ruiter schreef een interessante scriptie.

Lees hier over Klozum, een mooi boekje over de wintermaskerade op Schiermonnikoog.

  • De structuren en functies van festivals - De Sint Nicolaasviering in vergelijking met andere midwinterfestivals
  • S.L. de Ruiter
  • Doctoraalscriptie - eigen uitgave
  • 1981?
Niks kopiëren


woensdag 17 juni 1981

Vuurtorens

Vuurtorens
'Vuurtorens - Over vierboeten, lichtwachters en markante bouwwerken' is een boek van Romke van der Veen, waarin de kunstverlichtingsingenieur op een deskundige wijze het heden en het verleden van de Nederlandse kunstverlichting beschrijft. Het is een boek met kleurenfoto's en oude prenten en de vuurtoren van Ameland staat er vanzelfsprekend ook in.

Het boek is in het tweedehands circuit nog wel te vinden (juni 2022).

  • Vuurtorens
  • Romke van der Veen
  • Uitgeverij De Boer Maritiem Bussum
  • ISBN 978 90 228 1859 6
  • 1981

woensdag 15 april 1981

Acht eilanden in de literatuur

Acht eilanden
‘Acht eilanden in de literatuur’ is een 148 pagina’s dik boek met verhalen van bekende schrijvers over ‘hun’ eiland. ‘Op Schrijvers Voeten’. Georges Sand schrijft over Mallorca, Flaubert over Corsica, Victor Hugo en de Kanaaleilanden hebben wat samen, Gontsjarov heeft wat met Madeira, Edmund Wilson schrijft over Kreta en onze eigen Gerrit Krol heeft het over Ameland. 'Winter op Ameland' heet zijn verhaal.

Op Vraag & Aanbod Ameland staat nog een exemplaar te koop. Klik hier voor meer informatie.

  • Connie van Manen samensteller
  • Uitgeverij Kosmos Amsterdam Antwerpen
  • ISBN 9789021510552
  • 1981

maandag 2 maart 1981

Tames Oud van Ameland , 1895-1953

Tames Oud van Ameland
'Tames Oud van Ameland, 1895-1953' is een boek van Peter Kartskarel over de kunstenaar die op Ameland geboren is en die zijn werkbare leven aan het vasteland en zelfs in het buitenland heeft gewoond. Karstkarel maakte er een boek van waarin hij meereist met Oud door de tijd, verduidelijkt met foto's van Oud en zijn familie en van zijn werk. Tames Oud maakte olieverfschilderijen en was een meester in het maken van linosnedes. Het boek is alleen nog via het antiquarisch circuit te bemachtigen.

  • Tames Oud van Ameland
  • Peter Kartskarel
  • Uitgave van De Drijvende Dobber Leeuwarden
  • ISBN 9070330040
  • 1981


donderdag 1 januari 1981

Nederlandse volksschilderkunst

Hindeloopen, Marken, Zeeland, Ameland en Staphorst hebben door de eeuwen heen prachtige motieven ontwikkeld en van generatie op generatie doorgegeven. 

Dit boekje is een studie van deze motieven en hun achtergronden. 
In het tweedehands circuit is het nog wel te bemachtigen (oktober 2022).

  • Nederlandse volksschilderkunst - Het leren schilderen van Hindelooper, Assendelfter, Amelander, Zeeuwse en Staphorster motieven
  • J. Zuidema
  • Uitgeverij Cantecleer
  • 1 januari 1981