Column - Tradities

Hebben jullie ook zo genoten van het afscheid van Sinterklaas. Via het keukentrapje klom de oude baas op zijn paard, een bruine in wintervacht deze keer, en zat te paard alsof het zijn dagelijkse werk is. Vanzelf zat hij met losse handen op zijn ros: het is inmiddels traditie geworden dat Sinterklaas zwaaiend met beide handen afscheid neemt, zoals het traditie is geworden dat Sinterklaas tijdens zijn afscheidstour door Hollum onderweg een borreltje krijgt aangeboden. “Het geeft je vleugels”, zei de Sint en hij wapperde daarbij met zijn tabberd. 

Het zijn nieuwe tradities die moeiteloos worden ingebed in de oude. Zo makkelijk is het om iets dat al heel lang volgens hetzelfde stramien wordt georganiseerd aan te passen, leuker te maken, te versieren.

Hebben jullie ook zo genoten, vorige week? Genoten van het lekkere rustige weer, de afwezigheid van cameraploegen en hordes mensen op straat? Ja, het was wel druk, maar lang niet zo druk als vorig jaar. Even voor de statistieken: ik heb me wéér laten afrossen met een stevige stok. Het was niet mijn doel, ik probeerde te ontwijken, sneller dan de stok te zijn, maar dat slaagde niet helemaal. Zeven stokslagen - een keer twee en een keer vijf - op bil en bovenbeen incasseerde ik en daar ga ik geen aangifte van doen. Ze waren alle zeven verdiend. Tradities zijn mooi en soms pijnlijk.

En dan liggen nu de kerstdagen en oud en nieuw voor ons. Aan al die schreeuwers die het maar steeds hebben over ‘We mogen ook niks meer!’ en ‘Ze pakken onze traditie van ons af’ zou ik willen zeggen: koester je traditie en maak je niet al te druk over wat ‘ze’ zeggen. Dat ‘ze’ is zo algemeen gesteld dat je er niks mee kunt. Hou het feest maar klein, vier het in je eigen kring volgens de regels van dat kringetje, dan komt het helemaal goed.
Ik verbaas me altijd hoe de mensen die het over ‘ze’ dit en ‘ze’ dat hebben het hardst achter de Coca Cola kerstman aanhollen, een door de commercie gedreven sprookjesfiguur die volkomen verDisneyd is en worteling in Nederlandse cultuur mist. Hoe snel zijn ‘we’ in het volgen van Halloween, Valentijn en dikbuik met korte baard. Wie voor eigen traditie strijdt, zelfs tot aan doodsbedreigingen toe, doet er goed aan kennis te nemen van die buitenlandse uitingen, eventueel met het gezin zwijmelend voor een kerstfilm te gaan zitten en verder over te gaan tot de orde van de dag. En Albert Heyn met z’n “mijn broer is elf” kan wat mij betreft ook oplazerstralen.
Fijne voorbereidingen voor de kerstdagen, allemaal.

Jeanet de Jong 

Sinterklaas moderniseert: traditiegetrouw vol verandering

De scriptie

Aafke Bonnet-Bekkema onderzocht Sinterklaas gebruiken in streken in het noorden van Nederland. Ze schreef er haar masterscriptie over. De ondertitel is: 'De viering van het ongeorganiseerde sinterklaasfeest in Leeuwarden, Groningen, Hoorn en regio’s de Friese Wouden, het Hogeland, het Oldambt en West-Friesland in de periode 1875-1950'. Texel wordt uitgebreid behandeld en ook de Friese Waddeneilanden worden genoemd. Van het Amelander feest staan er een paar foto's in. Sinds het begin van de vorige eeuw is er heel veel veranderd aan hoe wij Sinterklaas vieren en Aafke Bonnet zet de veranderingen op een rijtje. Ze studeerde aan de Open Universiteit Heerlen Kunst- en Cultuurwetenschappen.

Het is een interessante neerslag van een studie hoe gemeenschappen meebewegen met de tijd en hoe veranderingen soms leiden tot afzweren van een gebruik.

De scriptie is via deze link te lezen.

• Sinterklaas moderniseert: traditiegetrouw vol verandering
• Aafke Bonnet-Bekkema
• Open Universiteit Heerlen
• 2020

Asing

Auteur, journalist, filmliefhebber en Neerlandicus Asing Walthaus (van Ameland) schreef van 2010 tot en met 2023 drie maal per week columns voor de Leeuwarder Courant. ‘Waar moeten ze over gaan?’’ vroeg hij aan zijn hoofdredacteur. ‘Nergens over,’ was het antwoord. ‘Dat kun jij goed’’ Verwonder je maar, doe het maar, was de boodschap. Waar gingen ze dan over? Dat laat deze bundel zien. Ontmoetingen, gesprekken in de trein, zwemmen, verdriet, plezier, alledaagse gebeurtenissen, reizen. En de hond Schumi, die als een rode draad door de verhaaltjes trippelt.

Met een voorwoord van Bert Wagendorp.

Asing Walthaus is opgegroeid op Ameland en komt er nog zeer regelmatig. Zijn ouders Simon en Froukje waren de uitbaters van Herberg De Zwaan in Hollum. Al jaren zet hij begin december een mijter op en doet een tabberd om de schouders om op scholen de verjaardag van Sinterklaas te vieren. De uittocht van hem op het paard is vermaard; het afscheid wordt altijd in Hollum gevierd. Bekijk daar hier een filmpje over.

Asing Walthaus komt op donderdag 28 december om 16:00 uur naar De Zwaan om daar zijn boeken te signeren.

• Asing
• Asing Walthaus
• Uitgeverij Wijdemeer
• Verschijnt 23 december 2023
• € 19,50

Ameland Vandaag - Dag Sinterklaasje, applaus voor agent Henk en felicitaties voor Aagje

Afscheid van Sinterklaas, applaus voor agent Henk en felicitaties voor 100-jarige Aagje.

Abonneer via deze link gratis op You Tube kanaal Ameland Vandaag en mis geen filmpje meer. Het filmpje is gemaakt met #LiefdevoorAmeland.

Ameland aan Tafel nu ook op Bonaire te koop

Ameland aan Tafel op Bonaire

Het boek Ameland aan Tafel van Ria Evers-Dokter, het boek vol smakelijke gerechten, verhalen en tradities van Ameland, is nu ook op Bonaire te koop. Het transatlantische vrachtschip heeft een doos met boeken afgeleverd bij Ria zelf. 

Voor wie het Caribische eiland net te ver is, kan op Ameland op diverse adressen terecht om een exemplaar te bemachtigen.

Op het adres van Ameland Pers uitgeverij, op Westerlaan 8 in Hollum, bijvoorbeeld, telefonisch bereikbaar via 06 23 218 213.

De boeken zijn verder te koop in Boekhandel van den Brink in Nes, Enjoy Books in Hollum en Primera in Buren.

Ameland aan Tafel, om te hebben, om te krijgen, een prachtig geschenk en een tip van Sinterklaas.

€ 21,50

Op het verlanglijstje

€ 12,50

En wat staat er op het verlanglijstje? Tim en het mysterie van Ameland. 

Lees hier meer over het boekje en waar het te koop is.

Sint tip Ameland aan Tafel

€ 21,50

'Ameland aan Tafel' van Ria Evers-Dokter is een heerlijk boek vol verhalen en gebruiken die met eten en drinken op Ameland te maken hebben. Een boek dat fantastisch is om te geven en nog mooie om te krijgen. Daarom is het een tip voor Sinterklaas. Wie wil dit nu niet met pakjesavond krijgen of in het körfke vinden? Met een mooi gedicht erbij, vanzelf. Of met zelfgemaakte borstplaat als surprise. Ria heeft in dit boek een verhaal over borstplaat opgenomen.  

De eerste editie uit 2015 was tot het allerlaatste exemplaar uitverkocht. We zijn nu aan de tweede (en laatste) druk toe, een iets gewijzigde herdruk. De wijzigingen zitten vooral in de sponsoren, de vrienden die de uitgave mede mogelijk hebben gemaakt. 

Het boek is bij de uitgever op Westerlaan 8 in Hollum te koop. Bel aan, stuur een berichtje via Whatsapp of bel op via 0623218213.

Het boek ligt ook bij Boekhandel van den Brink in Nes, Enjoy Books in Hollum en Primera in Buren. Binnenkort ook op Bonaire te verkrijgen.

Ameland aan Tafel kost € 21,50.

Lees hier meer over 'Ameland aan Tafel'.

Tip voor de Sint

€ 14,50

Een tip voor de Sint: Storm wil naar zee. Een heerlijk prentenboek over een paard dat niets liever wil dan reddingbootpaard worden. Met een kleurplaat, een vertelplaat en haakpatroontjes van reddingbootpaardjes.

Lees hier meer over Storm wil naar zee en waar het te koop is.

Van elk verkocht boekje gaat een euro naar Stichting Paardenreddingboot Ameland.

Column - Zwartwit

Zwartwit

Om verschillende redenen was het een zware week. Om andere redenen was deze week mooi. Vanwege de herdruk van Ria Evers-Dokter haar boek 'Ameland aan Tafel', bijvoorbeeld. Dat is zo'n leuk boek met lekkere recepten en mooie anekdotes over Amelander gebruiken. "Ik gebruik het boek voor het recept van brandewien met boänen," vertrouwde oud-Amelander L me toe, toen ik haar een e-mailbericht stuurde met het heuglijke nieuws dat het door haar bestelde boek binnen is. Ria noemt het een 'alcoholische versnapering' en je hebt er water, suiker, kaneelstokjes, rozijnen, brandewijn en een fles met een wijde hals voor nodig. Als je het leest dan ruik je het meteen, tenminste zo vergaat het mij. Ria woont inmiddels al weer jaren op Bonaire. Ze verhuisde er in 2016 naartoe, na een succesvolle crowdfunding. Tijdens een radio-interview met Geert van Tuinen en Femke de Walle voor Omrop Fryslân over het eerste 'Ameland aan Tafel' dat in 2015 uitkwam, kregen Ria, Geert en Femke het over wensen en dromen. Een grote wens van Ria en haar Anthony was om terug te keren naar de Cariben, Anthony's thuis. Met hulp en steun van een heleboel mensen is dat gelukt. Anthony heeft de laatste jaren van zijn leven in de warme zon van Bonaire door kunnen brengen. Ria woont er nog en ze schijft onder meer columns in The Bonaire Reporter. 

The Bonaire Reporter

Op de voorkant van het laatste nummer prijkt een geschminkte Sinterklaas. Bonaire is een andere wereld; waar in Nederland witte jongens en meisjes donker worden geschminkt, met vegen of helemaal zwart, wordt op het Caribische eiland een bruine man wit gemaakt. En de kinderen lijken het allemaal best te vinden. Facebook niet, trouwens, want mijn foto van de Sinterklaasintocht, met twee Pieten en een Sinterklaas werd verwijderd. Het schond de regels, liet het sociale medium weten. De twee Pieten waren heel erg zwart gemaakt, zoals tot nu toe op Ameland gebruikelijk is. Dat zal hier ook wel een keer veranderen en dat is helemaal geen drama. Sint en zijn Pieten zijn de afgelopen honderden jaren al zo vaak en drastisch veranderd. Ze kregen andere kleding, andere accessoires, een ander accent, een andere rol en houding en een andere kleur. De hele gestalte is gewijzigd van een zwarte duivel naar een gezellige vriend.

In 'Ameland aan Tafel' volgt Ria de seizoenen. Zo schrijft ze over Sukergoëd en sukerha't en staat er een verhaal in met de titel 'O kom er eens kijken'. Ria gaat daarin terug in de tijd, naar de zwartwit tv waarvan er in haar kindertijd maar een paar in het dorp stonden. Kinderen verzamelden zich bij zulke adresjes, vroegen of ze mochten kijken naar de landelijke intocht en zaten in bioscoopopstelling op de grond. Kleine Ria keek bij Gerrit de klokkeluider en Antje of bij Cor en Siets, Nerus en Gré en af en toe bij de familie Nijenhuis in het fabriekshuis. Ria herinnert zich de spanning, het was stikdonker en er waren grommende geluiden in het dorp te horen. Ook werd er op deuren gebonkt. Meteen daarna vlogen de pepernoten door de kamer. De kinderen van toen zaten niet zelden verstijfd onder de tafel, te bang om een pepernoot te pakken. Ria schrijft over körfkesette en het speelgoed en de lekkernijen die bij Antje Kanger in de etalage lagen. 

In mijn bordenrek staat een bordje met een Sinterklaas en Zwarte Piet met bruine toet. Ze gooien cadeautjes door een schoorsteen. Elk jaar zet ik het bordje neer, net als het pepernotenblik in de vorm van een Sinterklaas dat ik ooit eens voor een paar centen op een rommelmarkt kocht. Ik hou van de opwinding rond het feest van de man met de mijter en de Pieterbazen. Ondertussen ziet de Sint op mijn pepernotenblik er wat vermoeid uit. Het zal de zwartwit discussie zijn, vermoed ik, waar hij wallen van onder de ogen krijgt.

Jeanet de Jong
jeanet.de.jong@knid.nl

Lees hier meer over Ameland aan Tafel.

Ameland aan Tafel herdruk is binnen

De herdruk van de totaal uitverkochte eerste editie van Ameland aan Tafel van Ria Evers-Dokter is binnen. Vrijdag 25 november zijn de gereserveerde exemplaren van de voorintekenaars op te halen bij de uitgeverij op Westerlaan 8 in Hollum. Stuur even een berichtje via Whatsapp of bel 0623218213 om af te spreken op welke tijd je het boek wilt halen. Op zaterdag 26 november zijn ze te koop in onder meer Boekhandel van den Brink in Nes, Enjoy Books in Hollum en Primera in Buren.

Ameland aan Tafel, een prachtig geschenk van de Sint. 

Ameland aan Tafel is ook te koop via boekwinkeltje MorgensterAmeland. Klik hier.

• Ameland aan Tafel
• Ria Evers-Dokter - tekst
• Linda Vloedgraven - Illustraties
• Yde Raap - muziek
• Ameland Pers Uitgeverij
• ISBN 9789079945078
• 25 november 2022 - herdruk
• € 21,50

Klozum

Klozum

'Klozum, de oeroude wintermaskerade van het eiland Schiermonnikoog' is een themanummer van de cultuurhistorische Vereniging 't Heer en Feer Schiermonnikoog. Het vertelt over het feest in december op het eiland, over de ontwikkelingen van Sinterklaas en Zwarte Piet en over duivelse figuren met hoorns, kettingen en bellen. Ameland wordt ook in het boekje genoemd en er staan foto's in van de maskerade op Ameland uit de films 'Wild geraas' en 'Mijn ontmoetingen met de duivel' van Arnold Jan Scheer.

Recensie

Het boekje over de oeroude wintermaskerade op Schiermonnikoog is niet dik, maar wel bijzonder leerzaam. Jan Kooistra, van Schier, schreef het en de cultuurhistorische vereniging ’t Heer en Feer, zeg maar de Schiermonnikoogse evenknie van De Ouwe Pôlle, gaf het uit. Op Schier was de wintermaskerade Klozum een woeste avond in de donkere dagen van december. Kettingen, bellen, stokken en speren kwamen eraan te pas en maskers. Het ging om ‘de omkeer der dingen’, het moest weer lichter worden en de vruchtbaarheid in de natuur moest terugkeren. Geen simpel tijdverdrijf, maar een avond vol cultische handelingen. De Klozums waren mythische gestalten die langs de huizen trokken. Dat is veranderd en verandert nog steeds, op Schiermonnikoog meer dan op Ameland. Ook Borkum, Wangerooge, Texel en Terschelling worden genoemd. 

Brullen
 “Op Ameland brullen ze maar wat”. Dat zegt Henriëtte Pieperiet van Schier. Op haar eiland wordt de lokale politiek op de hak genomen of dorpelingen met al hun eigenaardigheden gerepresenteerd. Op Ameland gaat dat anders, daar brullen ze maar wat, volgens Henriëtte. Vroeger ging het op Schier ook anders.

Schiermonnikoogs

Het boekje verklaart de oorsprong van de wintermaskerade op de Waddeneilanden, een oorsprong die in de loop der eeuwen behoorlijk is aangepast, op Schiermonnikoog meer dan op Ameland. Regelmatig wordt Ameland naast Schier gezet, als het gaat om de traditie in december. Daarom is dit boekje ook heel lezenswaardig voor Amelanders die iets meer over de oeroude wintermaskerade willen weten. Er staan onder meer twee interviews in met twee oudere eilanders. Zij vertellen hoe zij Klozum hebben gespeeld en wat ze weten uit overlevering. Af en toe moet je twee of drie keer lezen om te weten wat er staat, omdat er wel eens woorden in een zin ontbreken. Daar had een extra redacteur nog veel goed kunnen doen. Mooi is het Schiermonnikoogs dat erin te lezen is, steevast gevolgd door de Nederlandse vertaling. Schiermonnikoogs is een prachtige eilandtaal, goed te lezen ook. Jan Kooistra werkte ook mee aan de Wadden Grimm, het sprookjesboek in de talen van de Wadden. 

'Mijn ontmoetingen met de duivel'

Jammer dat er veel foto’s in staan waar niets of bijna niets op te zien is. Het zijn stills uit de film ‘Mijn ontmoetingen met de duivel’ van Arnold Jan Scheer, de schrijver en filmmaker die al tientallen jaren geheimzinnige winterrituelen achterna reist. Op Ameland is hij ook bekend. Zijn film is te zien op zijn website. 

Veranderingen

Aan het begin van het boekje gaat het ook over Zwarte Piet, de begeleider van Sint Nicolaas, en hoe deze figuur in de 19^e eeuw veranderde en in de 20^e en het begin van de 21^e eeuw nog meer. Toen was hij Pieterbaas, een duivel met roe en ketting. De knecht heeft sindsdien heel wat wijzigingen ondergaan. Wat vreemd is de opmerking van Jan Kooistra dat het ‘de media en de krachten die hen aansturen’ zijn die af willen van de hedendaagse en al behoorlijk aangepaste knecht. Dat Zwarte Piet niet meer gepikt wordt komt mijns inziens niet door de media maar door sommige bevolkingsgroepen die de bruine page niet meer accepteren. Zij vinden hem een uiting van racisme. ‘Veranderingen worden weer van bovenaf opgelegd’ zegt Jan Kooistra, maar dat klopt volgens mij niet. De veranderingen worden van onderop aangejaagd. ('Klopt helaas wel', laat Jan Kooistra nog weten, verwijzend naar de subsidiëring van sommige actieroepen. Zodra ik er meer over heb ontdekt zal ik dit bericht zeker aanvullen.) Behalve dat stukje over Zwarte Piet, waarin Kooistra in mijn ogen verkeerde accenten legt, is het een bijzonder interessant boekje. Te bestellen bij ’t Heer en Feer, voor iedereen die er iets meer over wil weten. 

• Klozum
• Jan Kooistra
• Uitgegeven door 't Heer en Feer Schiermonnikoog
• Themanummer 2021 - Jaargang 23
• 2021
• € 7,50

Ellen Spoelstra in Ameland InZicht magazine

Hebben jullie Ameland InZicht magazine nummer 27 al gelezen? Met dat prachtige verhaal over Ellen Spoelstra van Hans en Gerda? Een kosmopoliet wordt ze genoemd, wereldwijs, onafhankelijk, gedreven en toegewijd. "Zeg maar gerust een stoer wijf, dat ver buiten onze landsgrenzen haar mannetje staat en de wereld een klein beetje beter maakt." Dat schrijft Jolanda de Kruyf van Ameland InZicht. Wij van Ameland Boeken blog willen dit nog even onder jullie aandacht brengen, zodat jullie net voor Pakjesavond nog snel even zo'n prachtig blad kunnen halen in de boekhandel of bij de VVV en dat fraai laten inpakken. Voor iemand uit je kringetje die een mooi cadeautje verdient. Een presentje waar de ontvanger lang plezier aan kan beleven.

Lees hier wat er nog meer in nummer 27 is geschreven.

Column - Ut kin niët

"It kin net!" zegt de Fries en elke niet-Fries vraagt zich dan af of het nu wel of net niet kan. In het Amelands is er geen twijfel mogelijk: Ut kin niët! Het kan gewoonweg niet, dit jaar. Tweetwintig gaat toch al de boeken in als een sleeuw jaar. Het eiland had een stille Pasen, zag lege parkeerterreinen met Pinksteren, had geen Koningsdagoptocht en vierde niet eens 75 Jaar Vrij. Het was niet fijn, hier en daar verrekte jammer zelfs, maar het was nu ook weer niet het einde van de wereld. Daar zou het coronavirus wel eens voor kunnen zorgen, en anders wel de smeltende gletsjers van Groenland.

Dit jaar zal ook herinnerd worden als het jaar van een uiterst sobere Sinterklaasviering. Ik durf te voorspellen dat Sinterklaas het zal moeten doen zonder grote inhuldiging, zonder volle straten en zonder het geven van handen. Ook dat is niet het einde van de wereld.

Niemand op het eiland hoeft er aan te twijfelen dat Sinterklaas in december 2020 zijn verjaardag klein viert. Het gezang en het jolijt dat het feest van 5 december zo kenmerkt zal niet verder strekken dan de eigen huiskamer. In 2020 is namelijk alles anders. Niemand op Ameland is de baas over de traditie en daarmee is iedereen de baas. En wie het niet wil geloven kan het z'n maten vragen. Zij kunnen op basis van de gebeurtenissen van het afgelopen half jaar niet anders dan zeggen (met tranen in de ogen, dat wel): "Ut kin niët, ut kin niët, ut kin echt niët." 

Jeanet de Jong

Wild Geraas

'Wild Geraas - Mijn wonderlijke reizen met Sinterklaas en kerstman' van Arnold-Jan Scheer. De journalist, televisiemaker en schrijver onderzocht het Sinterklaasfeest en reisde de rituelen rondom Sinterklaas en de kerstman achterna. Hij kwam ook op de Waddeneilanden terecht.

Een interessant boek, zeker ook in het licht van de discussie rond Zwarte Piet. Scheer laat zien waar de zwarte man vandaan komt. 

>>> lees hier het hele bericht en bekijk de video

Het boek kost € 21,95 en is via deze link te koop.

Het Sinterklaas boek

Het Sinterklaasboek

'Het Sinterklaasboek' behandelt het volksfeest in al zijn aspecten: Van heilige bisschop Nicolaas, naar Sinterklaas zoals die zich in Nederland manifesteert, inclusief Zwarte Piet. Zelfs Santa Claus wordt genoemd. Meer dan zeventien eeuwen geschiedenis van Sinterklaas. 'Het Sinterklaas Boek' vertelt het hele verhaal, met veel afbeeldingen. Het ontstaan van de tradities komt aan de orde, de glorietijd van de heilige en ook de bedreigingen die dit volksfeest gekend heeft. Bovendien worden de vieringen uit het verre en nabije verleden, in huiselijke en openbare kring en in allerlei uithoeken van het koninkrijk op ontroerende en hilarische wijze in beeld gebracht. De vieringen op de Waddeneilanden ontbreken niet.

'Het Sinterklaas boek' richt zich tot iedereen die wezenlijk geïnteresseerd is in dit zo typische feest.

• Het Sinterklaas boek
• Eugenie Boer en John Helsloot 
• Uitgeverij Waanders
• ISBN 978-90-400-8648-9
• 2009

Het Sinterklaas boek

Het mooiste feest van Hollum

Het mooiste feest van Hollum

'Het mooiste feest van Hollum' is een verslag van de viering van Sunneklaas in 1986 in Hollum. Wim Rosema schreef het in het kader van zijn doctoraal leeronderzoek voor de studie Culturele Antropologie aan de Subfaculteit der Culturele Antropologie en Sociologie der Niet-Westerse Volken van de Rijksuniversiteit te Leiden. Rosema voerde gesprekken met ongeveer 90 mensen in en buiten Hollum, maakte het feest mee en deed aan literatuurstudie en bezocht musea.

• Het mooiste feest van Hollum
• Wim Rosema
• 1987

Friesland Post - Op Ameland zijn alle mannen Sinterklaas

Friesland Post December 1984

In deze Friesland Post staat een artikel van Alice Booij. Zij heeft zich verdiept in het Sunneklaasfeest op Ameland en dat heeft ze degelijk gedaan. Het enige dat aan haar stuk niet klopt is dat er een vraag en antwoord spel plaatsvindt op de avond van het feest. De eigenaar van deze Friesland Post heeft daar dan ook een dikke streep doorgehaald. Verder is het een keurig artikel. Als ik het goed zie staan op de foto van de pakmakers niet vader en zoon maar zijn het Jan Kossen en Nico van der Laag. Voor het feest kunnen ze doorgaan voor vader en zoon, de verschrijving is wel grappig. Dolly staat nog op de foto met een pak dat klaar is.

Het is altijd een dilemma of je wel of niet mee moet werken aan een publicatie over het feest rond de verjaardag van Sinterklaas. Ameland is die dagen van het jaar niet op slot, zoals het nooit op slot is. Als er dan een verhaal van komt, dan kan het maar het beste een verhaal zijn dat klopt. Dit verhaal in de Friesland Post klopt heel aardig. 

'Oude traditie is nu spannend spel' schrijft Alice Booij nog als subkop. Die oude traditie wordt heel mooi beschreven in het boekje 'Klozum' van Jan Kooistra. 

• Friesland Post - Op Ameland zijn alle mannen Sinterklaas
• Alice Booij - Tekst
• Uitgegeven door Agro-Media B.V.
• 11e jaargang nummer 12
• December 1984
• ƒ 4,50

De structuren en functies van festivals

Over winterfestivals

Soms krijg je zomaar een prachtig werk in je schoot geworpen. Deze gebonden doctoraalscriptie kreeg ik van een oud-Amelander die regelmatig op het eiland komt en ik ben hem zeker erkentelijk. Het is een gebonden werk van Sonja de Ruiter, 164 pagina's dik, keurig met een typemachine op A4 formaat papier getikt. Het jaartal staat er helaas niet in, althans ik heb het nog niet kunnen vinden, maar het moet van rond 1980 zijn. In de literatuurlijst staan allemaal oudere werken, op één van 1980 na. Dit werk is dus van na de uitgave van S.J. van der Molen en P. Vogt over 'Onze Folklore'. Het is zelfs van na 18 december 1980, want er wordt een Texelse Courant als bron opgevoerd van die datum. 

Sonja de Ruiter heeft interessante dingen geschreven over festivals en dan vooral over Sunneklaas op Ameland. Begin 20ste eeuw speelden de omes tot 23:00 uur. Daarna gingen ze naar huis om zich te wassen om daarna naar het café te gaan om te dansen. Sonja las dat onder meer in Onder het Torenlicht van Thijs Visser. 

De vermomming van de omes veranderde in de loop der eeuwen. Lang geleden, toen er niet zoveel geld en tijd was om aan een pak te besteden, verwerkten de mannen helm in hun pak en werden ze helmmannetjes. Wie het in de 19e eeuw kon betalen, kwam in een pak van jute of linnen opdraven. Zo was het in het begin van de 20e eeuw ook nog. Epke van der Geest wist te vertellen dat Sunneklaas al in de 17e eeuw werd gevierd. Hij had het van een stokoude Amelander, die het weer van stokoude mannen en vrouwen uit vorige generaties had. Zo kon Epke het herleiden tot een paar eeuwen terug. Vroeger gingen ook verreweg de meeste mannen als vrouwen verkleed op stap. Je zou het een vorm van travestie kunnen noemen (bekijk hier de aquarel die I. van Eysinga maakte in 1929).

Rond buffelhoorns hangt ook een mooi verhaal. Ze zouden in eerste instantie in 1820 zijn aangespoeld en vanzelfsprekend gejut. Later, eind jaren '50, heeft missionaris Theo de Jong (en niet Titus de Jong zoals abusievelijk in de scriptie staat vermeld), neef van Jan de Jong die kardinaal zou worden, een zending buffelhoorns uit Mombassa in West-Afrika laten verschepen naar Ameland. Hij had eerst burgemeester Huber geschreven of hij ze wel wilde hebben. "Honderd echte buffelhoorns heb ik door de negers laten verzamelen. Als u ze wilt hebben, hoeft u alleen de vracht te betalen." De burgemeester antwoordde met "Graag". En zo kwam de zending naar het eiland. Daar deed de tam tam zijn werk en Huber was binnen de kortste keren de honderd hoa'ns kwijt. Niet dat ze daarna altijd gebruikt zouden worden, want velen waren te bang om de hoa'n te beschadigen of kwijt te raken of werden er te herkenbaar mee. Die hoorns zouden dan weer in verband staan met de vruchtbaarheid. En zo staat deze dissertatie vol interessante informatie. Ze schrijft over de ontwikkeling van de hoed, van kroonhoed met papieren bloemen, naar steek (bekijk hier de afbeelding op het boekje 'Amelander omes'), doos vierkant en doos rond. Over lichtjes op de pakken spreekt ze nog niet. Dat was in 1980 nog niet ingeburgerd. 

Ook interessant is het feit dat voor 1955 de baanvegers een masker droegen van vitragestof en dat de omes simpele maskers hadden van katoen met ooggaten erin. Simpel en doeltreffend, later aan de kant gezet door de aanschaf van rubber maskers. Sonja de Ruiter ziet in die ontwikkeling 'symptomen van verwording'. 

Ze noemt het feest een ventielzede, een festival als uitlaatklep voor angsten en agressie, een geïnstitutionaliseerde vorm van normovertreding, om op gezette tijden spanningen op een sociaal aanvaarde wijze af te reageren. Ook de folkloristische tradities, de ventielzedes, van de andere eilanden worden in deze discretie beschreven, zij het niet zo uitgebreid als het midwinterfestival op Ameland. Sonja de Ruiter schreef een interessante scriptie.

Lees hier over Klozum, een mooi boekje over de wintermaskerade op Schiermonnikoog.

• De structuren en functies van festivals - De Sint Nicolaasviering in vergelijking met andere midwinterfestivals
• S.L. de Ruiter
• Doctoraalscriptie - eigen uitgave
• 1981?

Niks kopiëren

Oude Sinterklazen op Ameland

• 
  Oude Sinterklazen op Ameland - Een sociologische verkenning van een folkloristische gebeuren
• Ton Verplanke
• Januari 1975

Amelander Omes

Amelander Omes

'Amelander Omes, Sinterklaasviering op de Waddeneilanden' is 40 pagina dik boekje over de Sinterklaasviering op Texel, Vlieland, Terschelling, Schiermonnikoog en bovenal op Ameland. De foto's bij de tekst zijn gemaakt in de jaren 60 en 70. De illustraties van omes, die op de voor- en achterkant staan, zijn van de hand van C.A.B. Bantzinger en in 1948 gemaakt. Het boekje is een uitgave van de Vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum Enkhuizen in Enkhuizen.

• Amelander Omes
• Drs. G.R. Kruissink
• Uitgegeven door Vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum 
• 1974