Klozum

Klozum

'Klozum, de oeroude wintermaskerade van het eiland Schiermonnikoog' is een themanummer van de cultuurhistorische Vereniging 't Heer en Feer Schiermonnikoog. Het vertelt over het feest in december op het eiland, over de ontwikkelingen van Sinterklaas en Zwarte Piet en over duivelse figuren met hoorns, kettingen en bellen. Ameland wordt ook in het boekje genoemd en er staan foto's in van de maskerade op Ameland uit de films 'Wild geraas' en 'Mijn ontmoetingen met de duivel' van Arnold Jan Scheer.

Recensie

Het boekje over de oeroude wintermaskerade op Schiermonnikoog is niet dik, maar wel bijzonder leerzaam. Jan Kooistra, van Schier, schreef het en de cultuurhistorische vereniging ’t Heer en Feer, zeg maar de Schiermonnikoogse evenknie van De Ouwe Pôlle, gaf het uit. Op Schier was de wintermaskerade Klozum een woeste avond in de donkere dagen van december. Kettingen, bellen, stokken en speren kwamen eraan te pas en maskers. Het ging om ‘de omkeer der dingen’, het moest weer lichter worden en de vruchtbaarheid in de natuur moest terugkeren. Geen simpel tijdverdrijf, maar een avond vol cultische handelingen. De Klozums waren mythische gestalten die langs de huizen trokken. Dat is veranderd en verandert nog steeds, op Schiermonnikoog meer dan op Ameland. Ook Borkum, Wangerooge, Texel en Terschelling worden genoemd. 

Brullen
 “Op Ameland brullen ze maar wat”. Dat zegt Henriëtte Pieperiet van Schier. Op haar eiland wordt de lokale politiek op de hak genomen of dorpelingen met al hun eigenaardigheden gerepresenteerd. Op Ameland gaat dat anders, daar brullen ze maar wat, volgens Henriëtte. Vroeger ging het op Schier ook anders.

Schiermonnikoogs

Het boekje verklaart de oorsprong van de wintermaskerade op de Waddeneilanden, een oorsprong die in de loop der eeuwen behoorlijk is aangepast, op Schiermonnikoog meer dan op Ameland. Regelmatig wordt Ameland naast Schier gezet, als het gaat om de traditie in december. Daarom is dit boekje ook heel lezenswaardig voor Amelanders die iets meer over de oeroude wintermaskerade willen weten. Er staan onder meer twee interviews in met twee oudere eilanders. Zij vertellen hoe zij Klozum hebben gespeeld en wat ze weten uit overlevering. Af en toe moet je twee of drie keer lezen om te weten wat er staat, omdat er wel eens woorden in een zin ontbreken. Daar had een extra redacteur nog veel goed kunnen doen. Mooi is het Schiermonnikoogs dat erin te lezen is, steevast gevolgd door de Nederlandse vertaling. Schiermonnikoogs is een prachtige eilandtaal, goed te lezen ook. Jan Kooistra werkte ook mee aan de Wadden Grimm, het sprookjesboek in de talen van de Wadden. 

'Mijn ontmoetingen met de duivel'

Jammer dat er veel foto’s in staan waar niets of bijna niets op te zien is. Het zijn stills uit de film ‘Mijn ontmoetingen met de duivel’ van Arnold Jan Scheer, de schrijver en filmmaker die al tientallen jaren geheimzinnige winterrituelen achterna reist. Op Ameland is hij ook bekend. Zijn film is te zien op zijn website. 

Veranderingen

Aan het begin van het boekje gaat het ook over Zwarte Piet, de begeleider van Sint Nicolaas, en hoe deze figuur in de 19^e eeuw veranderde en in de 20^e en het begin van de 21^e eeuw nog meer. Toen was hij Pieterbaas, een duivel met roe en ketting. De knecht heeft sindsdien heel wat wijzigingen ondergaan. Wat vreemd is de opmerking van Jan Kooistra dat het ‘de media en de krachten die hen aansturen’ zijn die af willen van de hedendaagse en al behoorlijk aangepaste knecht. Dat Zwarte Piet niet meer gepikt wordt komt mijns inziens niet door de media maar door sommige bevolkingsgroepen die de bruine page niet meer accepteren. Zij vinden hem een uiting van racisme. ‘Veranderingen worden weer van bovenaf opgelegd’ zegt Jan Kooistra, maar dat klopt volgens mij niet. De veranderingen worden van onderop aangejaagd. ('Klopt helaas wel', laat Jan Kooistra nog weten, verwijzend naar de subsidiëring van sommige actieroepen. Zodra ik er meer over heb ontdekt zal ik dit bericht zeker aanvullen.) Behalve dat stukje over Zwarte Piet, waarin Kooistra in mijn ogen verkeerde accenten legt, is het een bijzonder interessant boekje. Te bestellen bij ’t Heer en Feer, voor iedereen die er iets meer over wil weten. 

• Klozum
• Jan Kooistra
• Uitgegeven door 't Heer en Feer Schiermonnikoog
• Themanummer 2021 - Jaargang 23
• 2021
• € 7,50

Column - Zwarte Piet met vegen

De Nederlandse wereld staat al maanden op z’n kop vanwege de Zwarte Pietendiscussie. Tot in de rechtszaal wordt de status van Pieterman bevochten. De burgemeester van Amsterdam is van mening dat de discussie thuishoort in de samenleving en niet in de rechtszaal. Wij moeten er allemaal mee aan de slag en wíj zouden moeten bepalen wat er met ons volksfeest gebeurt, niet de rechter. En dat zonder terreur van een klein groepje doordrammers en zonder de terreur van een schreeuwende meerderheid. En zeker zonder bedreigingen.

Sommigen onder ons denken dat ze op social media alles mogen zeggen. Dat het kan wil nog niet zeggen dat we het ook moeten doen. Het is toch van den zotte dat een man omwille van zijn mening met de meest ernstige ziektes wordt bedreigd en dat er zelfs een foto à la Islamitische Staat wordt gefröbeld om duidelijk te maken dat je het niet met hem eens bent? Dat je die man wilt kelen? Ik dacht dat we aardig eensgezind waren in onze afschuw voor IS en daarom is zo’n foto van Quinsy op de knieën in een oranje overal met een Zwarte Piet als terrorist ernaast het toppunt. Als dàt het beeld van de pro-Pietenclub moet zijn, dan haak ik af. Dan maar geen Piet.

Jaren geleden heb ik me jarenlang in de Sinterklaastijd zwart laten schminken om samen met andere Pieten de intocht in Nes luister bij te zetten, om in De Stelp grappen te maken met de bewoners, om op de scholen van Hollum de kinderen en de ouders op te zwepen tot luid gezang. Met roe, met goudkleurige oorringen, met grote rode lippen en roetzwart geverfd. Het was altijd een feest en die Zwarte Piet zit nog steeds in mij. En die Zwarte Piet wil niet verbannen worden naar antiquarische boekjes en verworden tot archiefmateriaal van een sociaal cultureel evenement dat eens leuk was. Die Zwarte Piet wil springen en dansen en grappen maken. Of het op z’n minst de opvolgers zien doen.

Roetveegpiet

Nu moet ik eerlijk zeggen dat ik de Piet met roetvegen helemaal niet zo raar vind. Ik vind hem zelfs mooi en het is een compromis van de bovenste plank. Een vondst. Ik zit echter met één dingetje. In Amsterdam zou dat nog kunnen; grote stad met een grote kaartenbak waar je Pieten uit kunt opduikelen. Maar wat doen we op Ameland? De Pieten zijn onze neven en nichten, ons buurmeisjes en zonen. Die koppies zijn bekend bij de kindertjes van een jaar of twee, drie, vier tot en met zeven. Het ‘geloven’ kunnen we daarna wel op onze buik schrijven. Een knappe ouder die daar een overtuigend verhaal van weet te maken! Het is een klein kinkje in de roetpiet-kabel en ik ben benieuwd hoe vaders en moeders en de Dorpsbelangen zich hieruit redden. Misschien niet dit jaar, maar eens moeten we ook op Ameland hiermee aan de slag, want deze roetenpietentrein dendert door.

Jeanet de Jong

Wild Geraas

'Wild Geraas - Mijn wonderlijke reizen met Sinterklaas en kerstman' van Arnold-Jan Scheer. De journalist, televisiemaker en schrijver onderzocht het Sinterklaasfeest en reisde de rituelen rondom Sinterklaas en de kerstman achterna. Hij kwam ook op de Waddeneilanden terecht.

Een interessant boek, zeker ook in het licht van de discussie rond Zwarte Piet. Scheer laat zien waar de zwarte man vandaan komt. 

>>> lees hier het hele bericht en bekijk de video

Het boek kost € 21,95 en is via deze link te koop.