 |
| Shonaleigh Cumbers |
‘And above all…’, Wat is dat nou weer voor een titel? De anekdote waar de titel bijhoort past bij de week die achter ons ligt. En wat was dat een glorieuze week voor Ameland! Afke Boven gaat het NOS Journaal presenteren en kardinaal De Jong kreeg postuum de Yad Vashem onderscheiding. Katholiek Nederland, familie De Jong en Ameland zijn natuurlijk trots als een aap met zeven staarten. Yad Vashem, dat is niet zomaar een onderscheiding. In deze week kwam boven tafel dat er nog twee mensen van Ameland postuum die onderscheiding hadden gekregen. Weinigen wisten dat Harm en Alida Ordelman-Branse, die tijdens de oorlog in de Westerlaan in Hollum woonden, een joods meisje onderdak boden waardoor ze de oorlog kon overleven, in 2010 postuum de Yad Vashem onderscheiding hadden gekregen. Dat verhaal staat niet in het Amelander geheugen gegrift en het is mooi dat het nu wat bekender is. Het was niet als “’t Hoge Nest”, waar Roxane van Iperen zo’n indrukwekkend boek over heeft geschreven, maar de familie Ordelman heeft gedaan wat ze kon. Volgens de Talmoedische uitspraak "Wie één mensenleven redt, redt de hele wereld" hebben ze de Yad Vashem meer dan verdiend.
Het doet me denken aan de anekdote die ik hoorde van verteller S. Zij was in 2018 op het eiland en vertelde toen in het jaar dat Ameland Eiland van Hidde Dirks Kat was en ze was afgelopen november weer op Ameland. Ze vertelde en gaf workshops in Sier aan Zee, tijdens Expeditie Ameland, a storytelling adventure. Wat een dagen waren dat! Op vrijdagavond trok ze zich terug, want er moest via Zoom verteld worden. Dat doet ze sinds januari 2021, elke werkdag een half uur, drie kwartier. Ze bedacht het samen met haar man, om vertellers te inspireren en door de coronatijd te slepen en om tegelijk haar vertellingen op te nemen, zodat ze gearchiveerd kunnen worden en gebruikt voor studiedoeleinden. Sinds dat vertelfestival in november 2021 zit ik elke avond om zeven uur (zes uur Britse tijd want zij zit in Engeland) voor de computer, log ik in Zoom en luister ik naar een van de duizenden verhalen die S in haar hoofd heeft. Ze is een drut’syla, een verhalenvertelster in de Joodse traditie. Oma’s vertellen hun kleindochters alle verhalen die zij weten, opdat de kleindochter later de verhalen doorvertelt aan haar kleinkinderen. De Tweede Wereldoorlog heeft die traditie geen goed gedaan, dat begrijpen jullie. De bubbe van S overleefde de oorlog. Ze stierf in 1985, na een vol leven op 80-jarige leeftijd.
Zo’n vijftien jaar geleden werkte S samen met een klezmerband. De muzikanten speelden en zij vertelde tussendoor verhalen uit die Joodse traditie. Na afloop kwam een oudere man op haar af. “Jij bent een kleindochter van E, he?” zei hij. “Ja”, zei S, “hoe weet u dat?” “U vertelt net als uw bubbe”, en toen vertelde hij dat hij als 13-jarige jongen in hetzelfde kamp had gezeten als grootmoeder E. Zij had daar, omringd door kinderen en volwassenen, uren en uren verteld.
S eindigt elke maandag tot en met vrijdag met de woorden: “Shalom, salam, walk carefully, and above all, be kind.”
Jeanet de Jong
.JPG)
Lise de Boer-Jongsma (Hollum 1931) heeft in de loop van haar leven verhalen uit haar Amelander jeugd op schrift gesteld. De samenwerkende Gereformeerde en Doopsgezinde kerken op Ameland namen het initiatief er een boekje van te laten maken dat als kerstgeschenk aan de oudere gemeenteleden werd aangeboden. Zaterdag 13 december was de presentatie van het boek “Vertellingen van Elise de Boer-Jongsma” met als ondertitel “Elise in Wonderland” in de Gereformeerde kerk in Hollum. Lise las het verhaal “Het grote gezin” voor een bijna volle kerk genodigden voor.
Lise vindt het een eer dat haar verhalen in boekvorm verschenen. Ze heeft het schrift bewaard waar ze alle 11 verhalen met balpen in schreef. In een keurig schuinschrift begint ze met het verhaal “Tommy” dat ze in 1990 op schrift stelde. De andere verhalen zijn in de periode van 1990 tot 1996 geschreven. De verhalen gaan over haar jeugd in de jaren dertig van de vorige eeuw en over de periode van de Tweede Wereldoorlog. Titels van enkele verhalen zijn: “Een angstig avontuur”, “Het groene boek”, “De Tuin,” “Het Onweer” en het ontroerende verhaal “De haarlok.” “Eén van de kostbaarste dingen, die ik bewaar en koester in mijn leven, zijn de herinneringen aan mijn gelukkige jeugd. En soms voel ik de drang om mensen, die zo hun best deden om onze jeugd zo gelukkig mogelijk te maken, terug te roepen in mijn verhalen, zodat ze niet worden vergeten,” zegt de schrijfster. 
John Breukelaar, de gereformeerde dominee die voorheen op Ameland stond, zag de waarde van de juweeltjes en tikte de handgeschreven verhalen in de computer. Hij kende Lise goed als gemeentelid en vooral als buurvouw. Ze woonden naast elkaar aan de Tussendijken in Hollum. Dominee Breukelaar overhandigde de schrijfster het eerste exemplaar van haar boek.
Zolang ze schrijven kan heeft Lise geschreven. De juf op de lagere school onderkende haar talent. Lise’s opstellen werden steevast verkozen tot beste van de klas. Beroepsschrijfster is ze niet geworden. Met acht klassen lagere school hield voor haar het onderwijs op, ook al kon ze goed leren. Nederlands was haar sterke vak en ze heeft haar taalvaardigheid uitgebouwd met vertellen uit het hoofd, scrabble en zoektochten in het woordenboek. Ze kan vertellen en voorlezen als de beste. ”Schrijven doe je bij de gratie Gods. Zonder ingevingen wordt het niets,” zegt Lise over de bron van haar inspiratie. Als ze weer eens een ingeving kreeg vroeg haar acht jaar geleden overleden man Auke waarom ze zo stil was. “Dan zat ik weer te denken. Ik heb wel eens een hele roman in mijn hoofd gehad.” Die verhalen heeft ze voorbij laten gaan. Het ontbrak aan rust en tijd om de pen te pakken. “Het gezin sleurde je mee.” Auke en Lise kregen drie kinderen.
Lise de Boer heeft alweer twee nieuwe verhalen in haar hoofd en ze denk aan een kinderboek. Ze is vast van plan deze aan het papier toe te vertrouwen maar het schrijven wil niet zo makkelijk meer. Het carpaal tunnel syndroom speelt haar parten. Het weerhoudt haar niet om plannen te maken. Ze prijst zich gelukkig dat ze samen met haar vriend Jan de Jong nog een mooie tijd beleeft. “Verwacht het geluk, maar vergeet niet de deur open te doen,” zegt ze over het geluk dat haar ten deel valt. Het boek “Vertellingen van Elise de Boer-Jongsma” met als ondertitel “Elise in Wonderland” is via de uitgever te koop. Het kost € 9,95 (sinds de btw verhoging kost het € 10,25). Het ISBN is 978-90-79945-01-6 en Ameland Pers uitgeverij gaf het uit. 
